Dîlawî, dîlawî, dîlawî, dîlawî, dîlawî, dîlawî, dîlawî, dîlawî, dîlawî wî wî. My heart, my heart, my heart, my heart, my heart, my heart, my heart, my heart, oh my heart.
Hemedê Mela wî, Êrebê Mela wî, Baqilê Mela wî, lo wî, lo wî... Oh Hemed of Mela, oh Ereb of Mela, oh Baqil of Mela, oh my, oh my...
Yarê wele serê sibê da, serê me ra dibe bingun e, mezinan digerî. Oh dear, by God, in the morning, a fog rises over us, looking for the elders.
Balzinê xweda qeran têkî devê kunda xayîntê. The bracelet of God, putting destruction into the mouths of the treacherous owls.
Gulcanê xwudê nêyo difkire, bîvara ketin serdarê xewê. Gulcan, may God not let her think, the strangers have fallen upon the commander of sleep.
Tê mîvan, me tê nebîna, nizanim cinawir e, nizanim benî-adem e, welle nêwîrim rakim ji xewê. You are a guest, do not look at me, I do not know if it is a beast, I do not know if it is a human, by God I dare not wake up from sleep.
Dema berfî dare, Balzinê xweda jêr va benî-adem e, jor va cinawir e, çol e, gava gava kêm dikin nêwîrê rake ji xewê. When the snow hits the tree, the Bracelet of God [implies a person] is human from the waist down, a beast from the waist up, it is the wild, step by step they decrease, not daring to wake from sleep.
Dîlawî, dîlawî, dîlawî, dîlawî, Êrebê Mela wî, Hemedê Mela wî, feqîretê Mela wî, lo wî, lo wî, lo wî. My heart, my heart, my heart, my heart, oh Ereb of Mela, oh Hemed of Mela, oh the poverty of Mela, oh my, oh my, oh my.
De gelî senemê, dê rabe ser Bozê kekê senemê, siwarê Dephê kekê, kerê borketiyo radike ji erdê. Come on idol [beloved], rise upon the Grey Horse of the brother of the idol, the rider of Deph, brother, lifting the grey donkey/foal from the ground.
Gotê rabe lo Keko, dê rabe lo... lo Bozo dê rabe, çiqas muxenet e, xwedê dayê serê me wa vê salê. She said rise, oh Brother, rise... oh Grey Horse rise, how treacherous they are, God has brought them upon us this year.
Em bîvar e, ketine serdarê xewê, tû mîvan me tê nebîna, vê sibê kesê Balzinê xudim qeran têkî devê kunda, mîvan û xurmê kizna xayîntê. We are strangers, fallen upon the commander of sleep, you are a guest, do not look at us, this morning may the Bracelet of God put destruction in the mouths of owls, the guest and the treacherous date palms.
Ez nizanim benî-adem e, nizarim cinawir e, çol e, welle nêwîrim rakim ji xewê. I do not know if it is a human, I do not know if it is a beast, it is the wild, by God I dare not wake up from sleep.
Dîwarê o caxûna Bozê kekê, Senemê Gulcanê xudê nêyo difkire. The walls, oh the times of the brother's Grey Horse, Senem and Gulcan, may God not let them think.
Dengî ban kir go Senem lê, lê, lê, lê... lê xayînkê, lê, lê, sêrbidîmanê, lê, lê, qederreşê, lê, lê. A voice called out saying: Senem, oh, oh, oh... oh traitor, oh, oh, mysterious appearance, oh, oh, black-fated one, oh, oh.
Lê Senem, hezar yek navê xwedê xeberdana te xeberê giran e, cinawirê çolê, benî-adem e, Erebê berê bûk e, xwarinê wî gilûgiyayê çolê ye. Oh Senem, a thousand and one names of God, your words are heavy words, the beast of the wild is a human, Ereb is facing the bride, his food is the grass of the wild.
Vexwarina wî şîrê mî ye. Xwedê zane gava qewacê Ehmed Begê hatî, xutkirî şetû û delavê Mûsilê lingikê tîrê ye. His drink is sheep's milk. God knows when the army of Ahmed Beg came, crossing the rivers and fords of Mosul, the leg of the arrow.
Bi şeva nîvê şevê vî ketî bingun e, kekê Bozê siwar e Dephê ye, kes nedî binguna ketî serdarê xewê ye. At night, in the middle of the night, a fog fell upon him, the brother of the Grey Horse is the rider of Deph, no one saw the fog fallen upon the commander of sleep.
Şalê Ehmed Begê hewa şandibû hatina, wî hatina xêrê be. The shawl of Ahmed Beg, sent into the air regarding the arrival, may his arrival be a blessing.
Dîlawî... Êrebê Mela wî, lo wî... Hemedê Mela wî, lo wî, lo wî. My heart... oh Ereb of Mela... oh Hemed of Mela, oh my, oh my.
Yarê Senemê dê rabe, dûr Ereb Hemedî ro digere, temaqî şinabê rake ji xewê. Oh dear Senem rise, far away Ereb Hemed is searching for the sun, do not wake the greedy one from sleep.
Ji wextê ke şûva Ereb Hemedî serê xwe radike ji xewê. From the time that the shepherd Ereb Hemed lifts his head from sleep.
Çavê xwe qîm û berê deşta 'Anê, mistide, ger deng neke quleyê dê xayîn hatê. He sets his eyes and face towards the plain of 'Anê (Ana), watchful, if he makes no sound, the tower of the traitor has come.
Senemê dengî ban kir go dîlawî, Êrebê Mela wî, Baqilê Mela wî. Senem called out with a voice saying: my heart, oh Ereb of Mela, oh Baqil of Mela.
Erebê mi yarim, xwedê zane te xutkirî şetû û delavê Mûsilê lingikê tîrê ye. Ereb is my beloved, God knows you have crossed the rivers and fords of Mosul, the leg of the arrow.
Li şeva nîvê şevê tu ketî bingun e, kekê Bozê siwar e Dephê ye, te kes nedî binguna, tu ketî serdarê xewê ye. At night, in the middle of the night, you fell into a fog, the brother of the Grey Horse is the rider of Deph, no one saw the fog, you fell upon the commander of sleep.
Şalê hatina, te hatina xêrê be. The shawl of arrival, may your arrival be blessed.
Dîlawî... Êrebê Mela wî, lo wî... Hemedê Mela wî, lo wî, lo wî. My heart... oh Ereb of Mela... oh Hemed of Mela, oh my, oh my.
Mela xwedê bişewitîne mala bavê Ereb Hemedî li dest sêstira girîn û kare teşhûra bike. Mela, may God burn the house of Ereb Hemed's father, holding three-stringed instruments, weeping and making lamentations.
Lê lê Senem derdê mi va mek bera, medhê kûne û weşbira xeberdan, xezeba minî jêde bişewite. Oh Senem, do not bring up my pain, praising the tent and eloquent speech, my wrath burns excessively.
Heger xeberê min arê biku ne wek ev e, destê xwedawî kunya berû... daîre, bû cêbê, vê xet û mektûbê derdixîne dide dest Senemê. If my word, the fire of the tent is not like this, the hand of God... the circle, it became a pocket, he takes out this script and letter and gives it to Senem.
Senemê dare ser Bozê kekê, Senemê siwarê Dephê ye. Senem is upon the brother's Grey Horse, Senem is the rider of Deph.
Gotê rabe Bozo, dê rabe Keko, dê rabe qederreşo, dê rabe kupê namûsê, dê rabe. She said rise Grey Horse, rise Brother, rise black-fated one, rise vessel of honor, rise.
Xeberdana Ereb Hemedî xeber dide arê bikûne mekefe. The speech of Ereb Hemed speaks, the fire of the tent does not suffice.
Weri serê vê sibê tikê, vê xet û mektûbê ji xayînka xwaro bixwîne. Come in the morning, read this script and letter from the traitorous one down there.
Bozo radibe mektûbê dest digre, zerfê diser ra didirîne, vê xet û mektûbê derdixîne. The Grey Horse rises, takes the letter, tears the envelope from it, takes out this script and letter.
Bise jiya şewitandinê, îşareta herbê ye. Look at the burning, it is the sign of war.
Wa xetayê mişkinê bi kil e û bi hene û bi xwîn e. That script of musk is with kohl, and with henna, and with blood.
Xeta sivda ya mişkinî navê ferzê çûla bûka xerîba, dergista hekkarî xaka sidiq, serekê neh hezar malî Ehmed Beg e. The white script of musk, the name of the duty of the wilderness of strange brides, the engaged of Hakkari, the land of truth, the leader of nine thousand households is Ahmed Beg.
Bozo pismam pismam e, te sadiq û hekkarî derketin deşta 'Anê, çûla Wuber e. The Grey Horse is a cousin to a cousin, your loyal ones and Hakkari came out to the plain of 'Anê, the wilderness of Wuber.
Mela xwedê bişewitîne mala Kakuyê fele gewrê mûş e. Mela, may God burn the house of Kakuy, the grey trap of the mouse.
Mûş e teyar axa, wasê rûs e, şevîn li bin kune, îskan baş e, Mela qelengê mi wa dibirre. It is a mouse, Tayyar Agha, the Russian vessel, spending the night under the tent, settlement is good, Mela cuts my dowry like this.
Ê kê sibeda dest û lingê mi têkî henekê, mi xirab bike aşîra deşta Mûş e. The one who, in the morning, puts henna on my hands and feet, destroys me, is the tribe of the plain of Muş.
Dîlawî... Êrebê Mela wî, lo wî... Hemedê Mela wî, lo wî, lo wî. My heart... oh Ereb of Mela... oh Hemed of Mela, oh my, oh my.
Ape Mihemed dengê te sax be. Uncle Mihemed, health to your voice.
Sizax be, xwedê ji te razî be. Health to you, may God be pleased with you.
Ev çîrok li kû çêbûye? Where did this story take place?
Ev çîrok me go li Kurdistana Bakur çêbû. As we said, this story took place in Northern Kurdistan.
Belê, zatan te di stranê de xûya kir. Yes, you already clarified it in the song.
Li Vilayeta Rihayê. Li Vilayeta Rihayê çêbû. In the Province of Riha (Urfa). It happened in the Province of Riha.
Ewa... kalê mi digot... That... my grandfather used to say...
Kalê te dengbêj bû? Was your grandfather a bard (dengbêj)?
Belê. Kalê mi dengbêj bû, dengbêjekî mekin bû. Yes. My grandfather was a bard, he was a strong bard.
Navê xwe çi bû? What was his name?
Navê xwe Mihemedê Xidir bû. Navê min bi navê wî ye. Ez Mihemedê Xidir im. Navê min bi navê kalê min e. His name was Mihemed, son of Xidir. My name is his name. I am Mihemed, son of Xidir. My name is my grandfather's name.
Ser çavê min. Upon my eyes (You are welcome/Respected).
Sax be, xwedê ji te razî be. Be healthy, may God be pleased with you.
Ê dengbêjiya xwe li kû dike? Li ber dîlana dike? So where do you perform your bard songs? Do you do it at weddings?
Na. Bavê mi jî dengbêj bû, û kalê mi jî dengbêj bû, û ez jî bi xwe dengbêj im. No. My father was also a bard, and my grandfather was also a bard, and I myself am a bard.
Ama em wek xelqê, em neçûn me kaset tijî nekirin. But we, unlike others, we didn't go and fill cassettes.
Em li ser bîdera, ew di gunda axa li oda... yanî bibî baxşîşekî me nedan. Wa tiştna li cem me tûnne ye. We [sang] on the threshing floors, or in the villages in the Agha's guest rooms... meaning, we didn't give/take tips. Those things don't exist with us.
Bes na em bibînin gund zanî ku ez dengbêj im. Şevê zivistanê dirêj bûn, em diçûn mal li Helebê. But no, if we saw the village knew I was a bard. The winter nights were long, we used to go to the house in Aleppo.
Ez diçûm gund, gund dor me kom dibû, digot bavê Îsmaîl hatiye, ka ji me ra strana bibêje. I would go to the village, the village would gather around me, saying "Ismail's father has come, come sing songs for us."
Û me distira. Saetek, du saet, sê saet, bes heta sibe me distira. And we would sing. One hour, two hours, three hours, just until morning we would sing.
Zarokên te fêr bûn? Did your children learn?
Na. Kê çêbû? No. Who became [a singer]?
Te zarokê xwe jî fêr kirin? Zarokê te jî zanin? Did you teach your children too? Do your children know how [to sing]?
Na, zarokê mi elhemdulila yek tiştkî nizanin. Na welle. Nizanin. No, my children, praise be to God, don't know a single thing. No, by God. They don't know.
Û ne birayê te? And not your brothers?
Em çar bira ne, birayê mi jî nizanin. Bes ez di nav da dengbêj derketim. We are four brothers, my brothers don't know either. Only I turned out to be a bard among them.
Ji xeynî vê stranê, te yên din jî hene? Tu yên din jî dizanî? Stranê sivik? Besides this song, do you have others? Do you know others? Light songs?
Welle me pir çênekirine, bes ê kalê mi çêkirine hene. Li ser vî gundî... li ser vî gundî... yanî yak sêra e sivik yanî gotin. Well, we didn't make many, but there are ones my grandfather made. About this village... about this village... meaning, they said a light poem/song.
Te ew dizanî? Do you know those?
Belê. Yes.
De yeke ji me ra bêje. Li dawiya bernameyê, wekî din tu çi dikî di gund da? Then sing one for us. At the end of the program [we will hear it], otherwise what do you do in the village?
Welle di gunda ez karekî nakim. Well, in the villages I don't do any work.
Tu tişta nanivîsînî? You don't write anything?
Law nivîsandin... me berê, belê... de yek tiştekî hêja em dinivîsînin. Oh boy, writing... we used to, yes... well, if it's something worthy, we write it.
Ê ne hêja? And if not worthy?
Ê ne hêja em nanivîsînin... em dinivîsînin yanî. If not worthy we don't write... I mean we write [sometimes].
Yek... bagur tarîxa, tiştekî rind yek bike em dinivîsînin. One... looking at history, if someone does something good, we write it.
Wek îro em bîn agha welat hat vir, emê binivîsînin: Agha welat filan tarîxê, filan wextê, filan rojê hat. Emê binivîsînin. Like today, let's say the Agha of the land came here, we will write: The Agha of the land came on such date, such time, such day. We will write it.
Ewa nivîsî yanî tîda xelas. That is the writing, meaning that's it.
Yanî tiştê di gund da tu dinivîsînî? Meaning you write the things [happening] in the village?
Yanî çi di gund da çêbe tu dinivîsînî? Meaning whatever happens in the village, you write it?
Belê. Yes.
Belê, di gund da ya zewacek e, ya yek dimire, ya yek... işde hat. Yes, in the village either it's a marriage, or someone dies, or someone... well, comes.
Çend zarokê te hene? How many children do you have?
Welle ji min heftî û sê ne, sê heftî û çar e ma. Well, from me [I have] seven, three [girls], and four are remaining [boys].
Xwedê giya bihêle. May God preserve them all.
Belê. Ez... xelq darê eskeriyê tê şûnva dizewice, ez çûm eskeriyê hatim çar zarokê min hebûn. Yes. I... people go to the military and marry after coming back, I went to the military and came back having four children.
Maşallah. Mashallah (God willed it).
Tu çend salî çûyî eskeriyê? Kîjan salê tu çûyî eskeriyê? At what age did you go to the military? Which year did you go to the military?
Ez heqê heftî û yeka bûm çûm a. Me xu salekê tecîl kir, heftî û duya çûm. I was due for [the year] seventy-one when I went. I deferred for a year, I went in seventy-two.
Heftî û duya. Seventy-two.
Belê. Yes.
Wê demê te çend sal eskerî kirin? At that time, how many years did you do military service?
Sê sal û neh meh û çardeh roj. Three years, nine months, and fourteen days.
Sê sal û neh meh û çardeh roj min eskerî kirin. I did three years, nine months, and fourteen days of military service.
Belê. Yanî mi jibîr nekiriye. Heta reqemêd eskeriyê der filan mi jibîr nekirine. Yes. Meaning I haven't forgotten. Even the military numbers and such, I haven't forgotten them.
De Apê Mihemed di gund da kesên din dengbêj hebûn? Ji bilî bavê te tenê? So Uncle Mihemed, were there other bards in the village? Besides just your father?
Na. Ne li vî gundî û ne li wî... Li wî gundî, li Şingêlê mazim bûm. No. Neither in this village nor in that... In that village, I was living in Şingêl.
Li Şingêlê. Asil em ji vî gundî wextê ku kalê me hatî, ji Mûşê hat, hat vî gundî. In Şingêl. Originally, we are from this village, when our grandfather came, he came from Muş, he came to this village.
Li virê... li pişta vir, berê heftî salî bavê min ji vir çû mîdanek beze. Here... behind here, seventy years ago my father went from here to claim a field/land.
Ji virê barkir, çû mîdanek beze. He moved from here, went to claim a field.
Li mîdanek beze di pêncî û çara, em hatin Şingêlê rûniştin. In the claimed field in fifty-four (1954), we came and settled in Şingêl.
Sala pêncî û çara? The year fifty-four?
Li gundê Şingêlê. Li Şingêlê em rûniştin, belê. In the village of Şingêl. We settled in Şingêl, yes.
Piştî wê hûn kengî derbasî vir bûn? After that, when did you move here?
Li Şingêlê bavê min li wirê... çû rehma xwedê. In Şingêl, my father there... went to God's mercy (passed away).
Rehma xwedê lê be. May God's mercy be upon him.
Şêst û neha me barkir ez çûm Helebê. In sixty-nine we moved, I went to Aleppo.
Di şêst û neha me barkir ez çûm Helebê. Di şêst û heyşta da ez zewicîm. In sixty-nine we moved, I went to Aleppo. In sixty-eight I got married.
Di şêst û heyşta ez zewicîm, şêst û neha ez çûm Helebê. In sixty-eight I got married, in sixty-nine I went to Aleppo.
Li du hezar, ez hatim vî gundî. Ez nesax ketim, lawikê min 18 salî bû rehmetî bû, ez dû gundo nesax ketim. In two thousand (2000), I came to this village. I fell ill, my son was 18 years old when he passed away, I fell ill due to [grief/events] in the village.
Ez çûm cem doxtor, gotin nexweşiya nayê rindê, yanî... I went to the doctor, they said the illness won't get better, meaning...
Songa [sonra] em hatin doxtorekî go werin li gund rûnên, pir dirêj nekin. Em hatin gund û em çêbûn elhemdulila. Afterwards we came to a doctor who said come settle in the village, don't prolong it. We came to the village and we got better, praise be to God.
Ne wek wî gotî bû. Em çêbûn. It wasn't as he had said. We got better.
Li gund da xûzayiya axa xweşe, bayê tê xweşe. In the village, the nature of the land is good, the wind coming is good.
Belê, tebî. Yes, naturally.
Ew wele wek bajar e yanî. It is indeed like the city (meaning implies it's better than the city).
Belê. Yes.
Em hinekî werin ser dengbêjiyê. Tu kîjan stranan dibêjî? Tu kîjan stranan dizanî? Let's come back a bit to the bard singing. Which songs do you sing? Which songs do you know?
Welle stran, ez Dewrêş jî dibêjim, ez Delîl jî dibêjim, ez Eyşo Îbê jî dibêjim. Well songs, I sing Dewrêş [Evdî] too, I sing Delîl [Edûlê?] too, I sing Eyşo Îbê too.
Ez ji pîşê Hekkarî da jî dibêjim. I sing from the front of Hakkari too.
Ji Salih Begê şeş-penc a torina mala Surmelî Memed Paşa Berazî, delemame dege xwedanê kela bazî tê da pîrro tê. About Salih Beg the Six-Fingered, the grandson of the house of Surmeli Memed Pasha of the Berazî [tribe], the tragic one, the owner of the Castle of Bazî, therein the bridge comes.
Ez pîrro tê, pîrro cebelî jî dibêjim. Û ez Mihemed Emîn jî dibêjim. Û ez Erebê Salih Begê jî dibêjim. I sing "The Bridge Comes", "The Mountain Bridge" too. And I sing "Mihemed Emîn" too. And I sing "Ereb of Salih Beg" too.
Û ez Memê Alan jî dibêjim. Û ez Memê Ewan jî dibêjim. And I sing "Memê Alan" too. And I sing "Memê Ewan" too.
Û efendime söyleyim... yanî pirrok e, ma ne di fikrê min daye yanî. And let me say... meaning there are many, well they aren't [all] in my mind [right now].
Yanî ew dengbêjiya berê tu hemû tişta dibêjî? Meaning you sing all the things of the old bard tradition?
Hesenê Elî Begê jî dibêjim. I sing "Hesen of Elî Beg" too.
Guraşê... Guraşê Mîrzo jî dibêjim. "Guraş"... I sing "Guraş of Mîrzo" too.
Bavê te ev hemû stran digotin? Did your father sing all these songs?
Ê pir... yê pir, ez ji bavê xwe hîn bûm. The many... the majority, I learned from my father.
Ya te hinek jê guhdarkirin, te ji hinekên din jî fêr bû? Or did you listen to some, did you learn from others too?
Welle yê pir ez ji bavê xwe hîn bûm. By God, the majority I learned from my father.
Wek însanekî derê dibistanê, bi xwendina di elimê, paşê hemû kitêba kanê bixwîne. Like a person going to school, learning through reading, afterwards they can read all books.
Ê... Ewa berê xwendina wî heye. So... He has that reading background.
Ax, hemû kitêb... çi kitêb destkeve dikare bixwîne. Çi pirtûk destkeve dikare bixwîne, yanî. Ah, all books... whatever book comes to hand, he can read. Whatever booklet comes to hand, he can read, meaning.
Ê min jî wusa bû. Ez ji bavê xwe elimîm, yanî estranan... Well, mine was like that too. I learned from my father, meaning the songs...
Lê lê bîra, weha li singê lê lê bîra. Oh Bîra, like this on the chest, oh Bîra.
Cûrra min şan a we xwenzîra, cûrra min şan a we xwenzîra. My Curre rifle is aimed at you boars, my Curre rifle is aimed at you boars.
Gundê Bîkê bi mij e, lau gundê Bîkê bi mij e. The village of Bîkê is foggy, oh the village of Bîkê is foggy.
Germê kê qije qije, germê kê qije qije. The heat is sizzling, the heat is sizzling.
Xatê tivangê wîne, lê bavî te çûkê bikuje. Xatê bring the rifle, so your father can kill the game.
Bavî te çûkê bikuje. So your father can kill the game.
Korta Hêro bi newal e, korta Hêro bi newal e. The hollow of Hêro is a valley, the hollow of Hêro is a valley.
Xerbî yî nale nale, xerbî yî nale nale. The west wind is howling, the west wind is howling.
Cûrra tivang ne li mal e, lau teras tivang ne li mal e. The Curre rifle is not at home, oh rascal, the rifle is not at home.
Erdê Pêşnê bece ye, erdê Pêşnê bece ye. The land of Pêşnê is marshy, the land of Pêşnê is marshy.
Tivangeke çerpe ne ye, tivangeke çerpe ne ye. It is not a clattering rifle, it is not a clattering rifle.
Mêx kêrî tê nekeye, mêx kêrî tê nekeye. The nail knife does not penetrate it, the nail knife does not penetrate it.
Cûrra tivang tenê ye, lau teras tivang tenê ye. The Curre rifle is unique, oh rascal, the rifle is unique.
Dilê min aqê tew na kê, dilê min aqê tew na kê. My heart does not find peace, my heart does not find peace.
Berfê dayî û vena kê, berfê dayî û vena kê. Snow has fallen and it does not melt, snow has fallen and it does not melt.
Silha cûrê bidava kê, silha cûrê bidava kê. Use the Curre weapon for the cause, use the Curre weapon for the cause.
Cûrûyî îna nake, terasî îna nake. The Curre does not refuse, the rascal does not refuse.
Tila Tîlo li tîlekê, tila Tîlo li tîlekê. Tilo's finger is on the trigger, Tilo's finger is on the trigger.
Çûrma da ber kulekê, çûrma da ber kulekê. I put my Curre at the embrasure, I put my Curre at the embrasure.
Tivang diza xelkê, lau tivang diza xelkê. The rifle is the thief of strangers, oh the rifle is the thief of strangers.