Temaşevanên hêja, dem û wextê we xweş be. Dear viewers, may your time be pleasant.
Bernameya Ax û Welat îro dîsa em li çiyayê Kurdagê ne, çiyayê Efrînê ne, Efrîna şêrîn dîsa em baran e. Today, on the program "Ax û Welat" (Soil and Country), we are back in the Kurd Mountain, the mountain of Afrin, sweet Afrin, we are back again.
Li gundê Elem Dara. In the village of Elem Dara.
Îro em hatin vî gundî, jiber ku em bernameyekê çêkin li ser dimsê şêrîn. Today we came to this village to make a program about sweet molasses.
Li ser tirî û li ser dimsê şêrîn. About grapes and about sweet molasses.
Ka bi hev ra temaşe kin, çawa ev dimsa çêdibe. Let's watch together how this molasses is made.
Em hatin, em bînin nîvanê gundî we, nîvandêrê Elem Dara. We have come, we are in the midst of your village, the center of Elem Dara.
Ê ser çava, ehlen we sehlen. Em gelek pê kêfxweş in bi dîtina we, bi hatina we. Yes, upon my eyes (you are welcome), welcome. We are very happy to see you, for your coming.
Saxbe, sahetê te xweş. Em hatin li ser tirî, em dixwazin tişkî nas kin. Bless you, thanks. We came regarding grapes, we want to learn something.
Em temaşevanên hêja, em dixwazin hinekî nas kin. For our dear viewers, we want them to learn a little.
Rez bi xwe, çi çax heyla silav dipeqe? The vineyard itself, when does the sprout burst?
Teqriben di eyarê... berî eyarê... ew çîçekê xwe zîbel dike. Approximately in May... before May... it sets its flowers (fruit set).
Aha. Aha.
Bas heta dibe qurix. Wait until it becomes sour grapes (unripe).
Çi çax dibe qurix? When does it become sour grapes?
Tiştê qetreyê heye yanê, di hezîranê qurixê xwe adî dibe. There is a bit of a drop, in June the sour grapes become normal.
U dikine mesele, hinek qurix çinin, me'ne tirşê diçinin. And they do, for example, pick some sour grapes, meaning they pick them for sour juice.
U hinek neçinin jî, dêlê dikin, mesele tirî. And if they don't pick some, they leave it, for example, for grapes.
Tirşiyê bi xwe, çi fêde jê tê dîtin? The sour juice itself, what benefit is seen from it?
wekî... xel. Like... vinegar.
Evindikên çi, yanê, wekî tirşiyê? What do they do with it, like, as sour juice?
Yanê dikin seleta, dikin... îşê wina, xwarinê dibe tirş. They put it in salads, they use it... for things like that, the food becomes sour.
Tirî kengê dibe tirî? When do grapes become (ripe) grapes?
Nuha tirî jî pir in ne. Now, there are many types of grapes, right.
Belê, bi xwe, heta ji qurix dibe tirî. Yes, exactly, until it turns from sour grapes to ripe grapes.
Teqriben ji hezîranê da dibe qurix heta... evwelî abê dibe tirî. Approximately from June it becomes sour grapes until... the beginning of August it becomes ripe grapes.
Di evwelî abê de qurix namîne, gi dibe tirî. In the beginning of August, no sour grapes remain, it all becomes ripe grapes.
Navê tirî, çend reng in he? The names of grapes, how many kinds are there?
Rengê xwe pir in ha. There are many kinds.
Du kilgan heye. There is 'Du kilgan' (Two-Breasted).
Şi'î heye. There is 'Şi'î'.
Hêvîdî heye. There is 'Hêvîdî'.
Ezêzî heye. There is 'Ezêzî'.
Mesele, Helwanî heye, Şamî heye. For example, there is 'Helwanî', there is 'Şamî'.
Qeysî heye. There is 'Qeysî'.
Ê dibe dims, çend new' in ha? The ones that become molasses, how many types are there?
Ê dibe dims, Du kilgan derece yekê ye. The one that becomes molasses, Du kilgan is first class.
Ê yekê. The first one.
Erê. Dûra Hêvîdî tê. Yes. Next comes Hêvîdî.
Dûra Şi'î tê. Next comes Şi'î.
Yanê, ê dimsê xwe rind. Meaning, the ones with good molasses.
Ji vê bêtir çi jê çêdibe? Apart from this, what else is made from it?
Lawo... sîncax lê çêdibe. Man... 'Sîncax' (Walnut sausage) is made from it.
Qermê lê çêdibe. 'Qerme' (Dried fruit roll) is made from it.
Evna çine gişta? What are all these?
Haba giş... şerbetê tirî çêdibe. All these... are made from grape syrup.
Ereb dibên "çeqmeqbel". Arabs call it "Chaqmaqbal".
Mîj jî ez zanim çêdibin, mîj? Raisins too, I know are made, raisins?
Mîj çêdibin. Raisins are made.
Bastêq çêdibe. 'Bastêq' (Fruit leather) is made.
No hûn çi wext daren diçinin? So when do you go to harvest?
Çi wext be... bes nakum... wextê xwe esasî ye nakum... Whatever time it is... but the vines... their essential time is the vines...
Yanê hûn çend mer daren, nav rez. Meaning how many people go into the vineyard.
Çar, pênc, heta sedî rez, mesele rez pir be... Four, five, depending on the vineyard, for example if the vineyard is large...
Hejdeh mer daren. Eighteen people go.
U guk ne no, mesele rez hindik e, kulfetê malê, du sêk daren, diçinin. And if not, for example the vineyard is small, the household family, two or three go, they harvest.
Her kesê xwe diçine. Everyone harvests their own.
Her kesê xwe diçine. Ku tîne, bi hev ra musa'de dikin. Everyone harvests their own. When they bring it, they help each other.
Yanê ew alîkarî hevi jî dikin, bi hev ra kar dikin? Meaning they also help each other, they work together?
Alîkarî heye, erê, karê nebê nabê. Dibe. There is cooperation, yes, without work it doesn't happen. It happens.
Spas, sahet xweş. Thanks, bless you.
Hatina we jî xweş, ehlen we sehlen. Your visit is also welcome, welcome.
No, berî gavê hûn çû dikin dims? So, just now, how do you make molasses?
Dims, em ê tirî... res kûm ve kûm kir. Molasses, we... piled the grapes bunch by bunch.
Em ê tîra kin. Ew tiralê traktorê heye, em ê kûm kirin, tînin vira, ser mehserê. We unload them. There is a tractor trailer, we piled them, bring them here, to the press (mehser).
Li vir e, hema ferş hekiriye. Here, the press floor is ready.
Têda dicipilînin tirî, çi çik berî... me axa gewr danî, me lê dikir. We stomp the grapes in it, a little before... we put white soil, we added it.
Ê ew niho derket. That has now gone out (of style/process).
Fêdê xwe çiye? What is its benefit?
Fêdê xwe ma'ne paqij bibe, lehev de weqete. Its benefit is so it becomes clean, so it separates from each other.
Çi weqete mesele? Separates what, for example?
Gemar, li... bin safî... were safî kirin, tasfîye kirin. The dirt, at... the bottom clears... gets cleared, filtered.
Niviro, vir kete bîrê, va deqetê. Then, it fell here into the well, it separates.
Dibe ku... belkî cebirandin, car da kûm dibe. It happens that... maybe forcing, it gathers again.
Da di keve jê. It falls from it.
Weqetandin, bîra xwe, wextê ket ser ewê, qazgê, te kir qazgê, qazgê de tê kelandin. Separation, its well, when it fell onto that, the cauldron, you put it in the cauldron, it is boiled in the cauldron.
Dûr da tê avkirin. Veqetandin. Then it is watered down. Separation.
Yanê gemar bi alîkî da darê, şerbet bi alîkî da darê. Meaning the dirt goes to one side, the syrup goes to one side.
Tê kelandin, gemar bi ser dikeve. It is boiled, the dirt rises to the top.
Ba dît hû kelandin, wî gemarê ser ra digrin. Once it boiled, they take that dirt off the top.
Vêra dibên kefgir, ew... They call this a skimmer, that...
Kefgir, bi wî gemarê ser ra digrin, diewşînin... Skimmer, they take that dirt off the top with it, they shake it...
Navê xwe çiye evo? What is the name of this?
Vêra dibên ferş. They call this 'Ferş' (stone floor/press bed).
Ferş. Ferş.
Evo destpêkê da heve? This is there from the beginning?
Heve. Ewa. Yes. That one.
Ê de marî bijiblinin. Where people stomp.
Ê rind were ew kirin, jelaqandin. It must be done well, stomped.
Paşê em şede dikin. Then we press it.
Vê qefesê, vê şede dikin, were guvaştin. This cage, we press this, it gets squeezed.
Dimar halat dijivlînin. The people stomp the mash.
Dinixilînin? They pour it?
Em dijivlînin, paşê şeda ye, şerbet da dikeve, car. We stomp it, then it is the press, the syrup falls down, again.
Ev navê xwe ferş e. Its name is 'Ferş'.
U tirê têda dijivlînin. And grapes are stomped in it.
U şerbet derê dikeve jur. And the syrup falls down there.
U ev jî şede ye. And this is the 'Şede' (press).
Navê xwe kamil şede ye. Its full name is 'Şede'.
Tiştê kelebê dar têtir e? Gîsin dasta ye. Is it made of wood? Or entirely manual.
Na, hesin, destaye. No, iron, it is manual.
Ê binê... dibên erebane. The bottom one... they call 'Erebane' (carriage/base).
Vî ya ra dibên şebeke. They call this one 'Şebeke' (net/grate).
Şîşa pê şebeke dimekinin. They tighten the screw with the 'Şebeke'.
Tu kê... çupê jê derxînî, tê vê derxînî, bişk... bikşînî. You... take the refuse out of it, take this out, pull it.
Şebeke jî va bibe. Let the 'Şebeke' be loose/open.
U çupa xwe... carek din bijivlîne, ew çêke derve. And its refuse... stomp it one more time, make it go out.
Ev pê şebeke dimekinin. This is tightened with the 'Şebeke'.
Ê binê... The bottom...
Vêra dibên... They call this...
Topan, topan e. A "Topan", it is a "Topan".
Topan e, gindir e... darê mekîne. It is a Topan, it is round... the wood of the machine.
Û şerbena wî jî hesin e. And its strap is of iron.
Şerbena wî jî hesin e. Its strap is of iron.
Jibona neşke. So that it doesn't break.
Ev jî wasilke, me'ne jibona eh... megane, negihîje şebekê. And this is a connector, meaning for the... "megane" (nut), so it doesn't reach the grid.
Destikê megane negihîje şebekê. So the handle of the "megane" doesn't reach the grid.
Navê vê jî megane ye. Ev jî destikê xwe ne. The name of this is also "megane". And these are its handles.
Ev jî maxûl e. Maxûlê... ereb e, me'ne têda were gerandin, bimekîne. And this is a "maxûl". "Maxûl" is... Arabic, meaning it is turned inside, to press.
Jiber du heft tişto heye... lê berî vê tiştekî din bû? Since two weeks there is this thing... but before this was it something else?
Ha, ha... Ji berî vê ji kevnda, ji gune bav û kalê me da. Ha, ha... Before this, from old times, from the days of our ancestors.
Şûna va hev hesin e û şebeke ye? Na. Instead of this iron and grid? No.
Dar... topanekî dirêj mezin... Wood... a long large Topan...
Topanê çi? What kind of Topan?
Topan darê adî... ji darê mezin, qaling, oxe ne pan bû. A Topan of ordinary wood... from a large, thick wood, not that wide.
Ortê wî ya... wilo qul bû. Its center was... like a hole.
Û şûna hev megane, ji dar çêkiribûn. And instead of this "megane", they had made it from wood.
Ji dar? From wood?
Erê, ji dar çêkiribûn. Yes, they had made it from wood.
Yalê din topan dirêj e, yalê din darekî din daye... On the other side the Topan is long, on the other side another wood is placed...
Bes ew muteherik e. Hil tê datê. But that one is movable. It goes up and comes down.
Ewê din jî... ewê megane... tekra ji dar, kumik çêkiribûn. The other one too... that "megane"... again from wood, they had made a cap.
Digotin kumik şem'a. They called the cap "şem'a" (candle/shaft).
Ê binî digotin şem'a? Ê ser jî kumik. They called the bottom one "şem'a"? And the top one a cap.
Ew kumik... ew jî megane ye. That cap... that is also a "megane".
Tirê, na... çop a civlandî... Grapes, no... the pressed stems...
Hinekê di dor... wê darê ra kom kirana. Some would be gathered around... that wood.
Tûl tajê dikirin ser. They would put sacks/cloths on it.
Ji şiva mêwê... xeleqe çêdikirin... ha wilo. From vine branches... they made rings... like this.
Ê berdana ser... çopên din dixistin ser, yek didan ser heta nî... xelas dibû. They let it on top... put other stems on top, put one on top until... it was finished.
Ava ku meriv mekînî... du meriv hatin. When a man operates the press... two men came.
Yanî tiştek têda namîne. Pak dibe. Meaning nothing remains inside. It becomes clean.
Ew zehmet bû, topan hildin û dînin û... pir zehmet bû. That was hard, lifting and lowering the Topan... it was very hard.
Neqla hewil lê dixin... ştî... ew şerbete jê derdikeve. The first time they hit it... the... that syrup comes out of it.
Ew şehde... me'ne şerbet ji çopê... ji tirê pak bibe. That extract... meaning the syrup from the stems... from the grapes becomes clean.
Neqla siftê hewilî... pak nabe. The first run... isn't clean.
Carek din çêdikin ferşê... diçivînin... û axê jî pêda reşînin. Another time they prepare the floor... press it... and they sprinkle soil on it too.
Axê jî pêda reşînin. They sprinkle soil on it too.
Neqla ewilî... axa spî pêda reşînin. The first time... they sprinkle white soil on it.
Ya nihat ya axa spî. Either "nihat" or white soil.
Û neqla duduya... axê pê nakin... bes avê jî pêda reşînin jibona... werê civlandin carek din. And the second time... they don't use soil... but they sprinkle water on it so... it gets pressed another time.
Paşê tekra lşêda dixin, neqla duduya jî çêdikin... pa... xelas mekînî. Then again they hit it, they do the second run too... then... the machine finishes.
Û çêdikin... û feyda wê... And they do it... and its benefit...
Feyda wê... behr rêx e. Its benefit... it is a sea of manure.
Li derekê rêx e, hişk bibe... dewar... dixwe... pê qelew dibe, baş dibe. In a place it is manure, when it dries... cattle... eat it... they get fat on it, it is good.
Merheba Şaro. Hello Sharo.
Ehlen we sehlen, ser çava. Welcome, upon my eyes.
Tu çi dikî? What are you doing?
Welle em şerbetê hemkî bibin qaskî tûrtê... dakirin. Well, we are taking the syrup to become settled from sediment... put it down.
Hava çi ye, we çi kiriye hava? What is this, what have you done here?
Hava manê şerbetê tirê, ba'dê merhele ferşê derbas bî, şede... li vir da diceme'e. This means grape syrup, after passing the stone floor stage, pressed... it collects here.
Li vî derî emê... bibin qaskî tûrtê. In this place we will... let the sediment settle.
Ma'ne em raqetînin, ji hevd derê. Meaning we let it rest, to separate from each other.
Navê vî çi ye ev? What is the name of this?
Hava navê xwe jurn e. Its name is "jurn" (basin).
Jurn? Jurn?
Jurn. Jurn.
Hava jurn me erd kolaye, me dîwar girtiye û me zêrexe kiriye. This basin, we dug the ground, built walls and we plastered it.
Ma'ne ku şerbet, ba erdê da neçe. Meaning that the syrup doesn't go into the ground.
Wa zêrexe jî kiri? Ne kûl e ne? You plastered it too? It's not leaking, right?
Mitrek e... mitrek e. It's a meter... a meter [deep].
Ma'ne ji destê mera pêkînin, mera qedîse vî xînî? Meaning to bring it by hand, for us to put this holy thing?
Emê boşkin qaskî tûrtê. We will empty the sediment settler.
Qaskî tûrtê, emê vrajî arî xwedadin... bikelînin. The sediment settler, over there we will give fire to it... boil it.
Wê gemarê gişî saru bigrin, birjînin. We will skim all that scum, pour it out.
Merheba Hecî. Hello Haji.
Ehlen we sehlen, ser çava. Welcome, upon my eyes.
Tu çi dikî? What are you doing?
Welle em şerbetê tînin, em kê bibin qaskî tûrtê, da kin. Well, we bring the syrup, we will let the sediment settle, put it down.
Hecî pişta we bû, we boş kir, ne? Haji, it was your turn, you emptied it, right?
Ere, boş kir. Yes, emptied it.
Paşê çû dibe vra? Then what happens over there?
Paşê emê ar kin, ê bikele bikele, çi gemar biser keve emê... boş kin. Then we will make fire, it will boil and boil, whatever scum rises to the top we will... empty out.
Hinekî cî gemar biser ket, emê boş kin... kele. Some scum rose to the top, we will empty... boil.
Heta fe... feweran çêbî, û êdî rûnê kelî, emê boş kin bî bermîlê. Until bo... boiling happens, and it settles boiling, we will empty it into the barrel.
Navê vî çi ye ev? What is the name of this?
Hava navê xwe... hile ye. This name is... "hile" (boiler).
Hava jî... kefgir e... pê kefê em seru digrin. And this is... a skimmer... with it we take the foam from the top.
Ji kefê? From the foam?
Kefgir. Skimmer.
Pê kefê seru digrin? You take the foam from the top with it?
Pê seru dikin... puş wî tenkî digrin... gamar. We skim the top with it... then hold the tin... the dirt.
Werê tenekî. Like a tin.
Heta têj dibe emê berdin... boş kin dîsa werîn dinêrin wê derê. Until it becomes clear we will let it... empty it again, bring it put it in that place.
Û heva çi ye? Bêjing? And what is this? A sieve?
Heva jî bêjing e, elek e. This is a sieve, a sifter.
Ma'ne wo gemarê tirê biser kefê, em çû dikin we... Meaning that grape dirt on the foam, we do what with it...
Çend se'eta dimîne vî agirî heta... êdî...? How many hours does it stay on this fire until... then...?
Welle heta... ew ra dibe... feweran çêdibe. Well until... that rises... boiling happens.
Çiqa soet? Dozdeh ne wextê? How many hours? Twelve isn't it time?
Wele se'eteke çêdibe. Well, it takes one hour.
Se'etekê? One hour?
Se'etekê. One hour.
Se'etekê wê gemarê biserdikeve... hûn wê gemarê radikin, çêdikin. For one hour that scum rises... you remove that scum, fix it.
Em radikin, erê. We remove it, yes.
Û jinda wî şerbetî... hûn dikin bermîl. And from inside that syrup... you put into barrels.
Em dikin bermîl erê. We put into barrels yes.
Û tekra bermîl da jî, didu sefe, didu sefe... şerbetî pak em dikin werê. And again in the barrel, two rows, two rows... clean syrup we put there.
Deha vra... çiqas pir wextê dixwaze ji we ra vra? Wîn dikin curnê? Now over there... how much time does it require from you guys over there? You do the basin?
No curnê da bi... hasebî şuxulê wêr. No in the basin... depends on the work there.
Yanî çiqasî dimîne? Xira dibe, xira nabe? Meaning how long does it stay? Does it spoil, does it not spoil?
Tiştek şîşmek, şeş se'etekî... dimîne xira dibe. A liquid thing, [if] six hours... it stays, it spoils.
Se'etekê? One hour?
Se'etekê, wîn hêlin. One hour, you leave it.
Baş e wîn dikin vra. Okay you do it there.
Di vir jî germ dikin, jinda wê gemarê radikin, çêdikin. Here too you heat it, from inside remove that dirt, fix it.
Pêştî se'etekê vir jî se'etekî dixwaze? After an hour here too requires an hour?
Erê... wîn dikin bermîlê xwe. Yes... you put it in your barrel.
Û heta bi şev dîsa... yanî kes xew nake, xêr e? And until night again... meaning no one sleeps, is it good?
Lê yanî... te boş kir û şerbet tine be... tûtikê... But meaning... you emptied and if there is no syrup... the pipe...
Hew agir û hew tişta... vala dihere. That fire and that stuff... goes to waste.
Bîst û çar se'eta... ale tûl... em dişuxulin. Twenty four hours... continuously... we work.
Wîn dimsiqê çêdikin? You make molasses?
Em dims çêdikin. We make molasses.
Her we... dorê yekî... ê yekî. Every... turn of one... of one.
Hasebî tirî ta... tirî ta pir be tu du ro çêdikî... tu sê ro çêdikî... ne mişkle ye. Depending on your grapes... if your grapes are many you do two days... you do three days... it's not a problem.
Bi dor e ye, bi dor e ye. It's by turn, by turn.
Dor hat, te dimsê xwe çêdikî, dibî mala xwe. [When] the turn comes, you make your molasses, take it to your home.
Yek tewda tef de. One whole batch.
Ê guntav de. It is sunny.
Ê guntav de, em mesele yekî gûcê xwe digirî... hule kirî, ew filan kirî, zêde tinne, adî ye. It is sunny, for example one takes his strength... boiled, did that, not much, it's normal.
Merheba ustaro. Hello master.
Merheba. Hello.
Tu çi dikî nuh? What are you doing now?
Weleh ev êdî karê ser dimis, xoşêl e. Well, this is the work on the molasses, it is the scum.
Xoşêl? Scum?
Xoşêl dikin, e. We are removing scum, yes.
Ew li vir nade bê, ew yanî? That shouldn't be here, that one?
Çû wêrê li erdê dibe hevo. That goes over there to the ground.
Tu xê dikî? Do you eat it?
Hevo... ma'nê tamê xwa xoş nîbe, hevo mêş li ser vê dibe, leheng gv çêdikî. That... meaning its taste isn't good, flies gather on it, it creates a mess.
Li ser voyê? On that?
Li ser voyê, e. On that, yes.
Yanî tamê xwa şirîn e yanî? Meaning its taste is sweet?
Tamê xwa... ne şirîn e, bes bînê xwa rind e. Its taste... is not sweet, but its smell is good.
Bînê xwa? Its smell?
E. Yes.
Yanî ne tiştekî tam e, du tiştê bînê yek dayê? So it's not a thing of taste, does it give a smell?
Ma'nê bînê dayê, e. Meaning it gives a smell, yes.
Yanî tiştê bînê didin? They give a smell?
Bînê... û tamê xwa jî xoş nîbe. Smell... and its taste isn't good either.
Tamê xwa jî xoş nîbe, bînê xwa jî xoş nîbe. Its taste isn't good, its smell isn't good.
Nuh piştî hûn bîş dikin, vir... Now after you boil it, here...
E, vir. Yes, pour.
Çiqas hûn dimînin di vir da? How long do you stay here?
Hevo haseb pîşbînî, bûşbînî pîşê ye. This depends on the cooking, the boiling of the cooking.
Piştî hevo temam bî hûn d'bûş dikin? After this is finished, do you boil it?
E, piştî hevo temam bî, em vê bûş dikin. Yes, after this is finished, we boil this.
Li vê da... çi feydê xwa çî ye li vira? In this... what is its benefit here?
Feydê vê, hevo paqij dibe di vir da. Its benefit, this gets clean in here.
Paqij dibe? It gets clean?
E... germorê zerê dida kave binê germorê şerbetê. Yes... the yellow sediment heat falls to the bottom of the syrup heat.
Û şerbet li jor dimîne. And the syrup stays on top.
Ha. Ha.
Û şta me silef... emê berî gembûş hevo bûş bî, emê tişt kî xwa pîşê din, ma'nê germorê vê bermîlî nakeve yi. And our ancestors... before boiling this, we pay attention to its cooking, meaning the dirt of this barrel doesn't fall in.
Ma'nê hile paqij bidere. Meaning the juice comes out clean.
E. Yes.
We bi çire paqij didin ber? What do you extract the clean part with?
Sotilekê. With a bucket.
Sotilekê, gemor gi berî gi dadikeve? With a bucket, does all the dirt settle down?
Berî gi çîçik dadikeve, qerare zerkekê, û poşê paqij e. A little bit settles down, about a cup size, and then it is clean.
Poşê paqij e. Then it is clean.
Paqij dibe. It becomes clean.
Yanî bes zerkek heye te da dikeve? So only a cupful settles in it?
Îşkî zerkek, zerkek û hinek, yanî. Maybe a cup, a cup and a little bit, that is.
Hinekî din. A little bit more.
Hinekî din, li hasebî ewê genda. A little bit more, depending on that batch.
Paqij dibe. It becomes clean.
Paqij dibe, e. It becomes clean, yes.
Nuh piştî we bûş kir vira. Now after you boiled it here.
E, vir. Yes, pour.
Evê navê xwa çi ye? What is the name of this?
Hevo navê xwa hile ye. Its name is hile (settled juice).
Hile ye. It is hile.
Waxtê vê çiqasî d'xwaze? How much time does it require?
Waxtê vê, du sa'et nîv, sê sa'et. Its time, two and a half hours, three hours.
Du sa'et nîv, sê sa'et? Two and a half hours, three hours?
Hûn êr bin vê da... vê dikin, dibinda? You put fire under this... under it?
Orî gende gi êzingê qalingin... Ma'nê paqij bidere. The fire of the batch is with thick wood... Meaning it comes out clean.
Û du-sê sa'eta dimîne? And it stays for two-three hours?
Du-sê sa'eta dimîne. It stays for two-three hours.
Hûn çu zanin temam bî ye? How do you know it is finished?
Dê... ewê genda bélî ye. Well... that stuff is visible.
Emê tawke rakin, sor bikin... We will stir the fire, make it red...
E. Yes.
Yanî tamê genda sade ke? Meaning just the taste of the stuff?
Tamê jî... û poşê bélî ye, nuqta bîn di dussî sé bîbe sa, tîr dibe. Hata do, jê do derive, ji zerkê. The taste too... and then it is visible, if the bottom point is two or three, it becomes thick. Until it comes out from the cup.
Çû zerk mesela? Like what cup?
Emê ohono sor bikin. We will make it red like this.
Ha. Ha.
Ohono. Like this.
Ma sorkir şûnda, a hav ewê gendî bîbûy. After making it red, look, that stuff became like this.
Gij vê derê, çîçikî ono dilûpik didok, poşê tîr bî, am zanin dimsi keliyoyî. From here, a little drop or two, then it became thick, we know the molasses has boiled.
Av jî, av jî havalê we pêsê dikin... pê didin... This too, this too friends praise it... give it...
Dîtinin bo berî bîndinê? Is it seen before the smell?
Yanî bî şûnda, am pê dimis ji hile buş dikin, ya teştê, ya bruşê. Meaning after it happens, we boil the molasses from the hile, either in the tub or the cauldron.
Yanî b'vê hûn bûş dikin? Meaning you boil with this?
B'voye jî, e. With this too, yes.
Li bûşun kî darê? Where is the boiling place?
Bûş dikin qoskê. We boil in the special cauldron.
Nuh piştî voyê, hûn çu temam bî noho? Now after this, how is it finished now?
Tamam bî şûnda. After it is finished.
E. Yes.
We zanî orto bî. You knew it was done.
Bî. Emê orî gende, avê lê kin milo kuzî genda, ma'nê tîr, zîdetirî vê tîr nebe, xera nebe. Done. We will add water to the stuff, to the jug stuff, meaning so it doesn't get thicker than this, doesn't spoil.
Ha. Ha.
Orî gende emê avenê l'binê kin. We will put water under the stuff.
Ma'nê orî gende da keve? Meaning the stuff settles down?
Ma'nê am pê kone bin kaftim l'pîşê ma ro nebe. Û tîr jî nebe, xera nebe yî dawî. Meaning we are careful so the foam doesn't go to the front. And so it doesn't get thick, doesn't spoil at the end.
Nuh piştî xlas bî, hûnê bûşkin vira? Now after it's finished, will you boil it here?
Bûşkin vê derê, e. Yawaş yawaş amê bûşkin, sar xo da narjîn, ma'nê yawaş yawaş. Boil it here, yes. Slowly slowly we will boil, not pouring over itself, meaning slowly slowly.
Doyê. Pour it.
Bismillah. In the name of God.
Hûn tijî dikin? Do you fill it?
Em wan tijî... di vê darê no tijî. We fill... in this one not full.
Ha. Ha.
Behes ma'nê sar kasi ro neş... e... Just so it doesn't boil over the top... yes...
Hûn konin b'dast xo kin? Can you do it with your hands?
Em konin b'dast xo kin, bandîna darikê. We can do it with our hands, tying the wood.
Aw bûşkin qoskê. That boils in the special cauldron.
Tak ro b'vê moba darê, yanî vê rokin û b'bînîn ten? One by one with this tool, meaning pour this and bring it?
Nuh piştî vê hûn dikin teneka? Now after this do you put it in tins?
Piştî vê rîn sor bî, emê b'safînin. After this liquid becomes red, we will filter it.
E hûn dikin vir da, vir da sor dikin? So you do it here, make it red here?
E, sor dikin. Emê tak ro sîzokê wînin. Yes, make it red. We will bring the sediment one by one.
Qoskek bîkun çîçkê bilind bê, ma'nê hîn gamorê, ê dimis jî heye. If a cauldron is a bit high, meaning there is still dirt, and molasses too.
Ha. Ha.
Yanî piştî vê na dîsa gamor heye. Meaning after this there is still dirt.
E, piştî vê dîsa gamor heye. Yes, after this there is still dirt.
Em d'safînin di sîzokê da. Sîzokê, ono awî xoyrik. We filter it in the Sîzok. Sîzok, that sort of cloth/strainer.
Poşê hevo paq, aw bî paq bîye, sor bîye. Then this is clean, that became clean, became red.
Na na, hûn tê bûş dikin vira. No no, you boil it here.
E, pîna bûş dikin vira. Yes, boiling it here.
Em tînin dikin vira. We bring and put it here.
Em dikin vê... e... bruşê. We put in this... yes... cauldron.
Waxtê çiqasî d'xwaze voyê? How much time does this require?
Waxtê, hetan sor dibe. Time, until it becomes red.
Heta sor dibe. Until it becomes red.
Yanî çiqasî d'xwaze waxtê? Meaning how much time does it require?
Teqrîben, wekî dibên, yanî du sa'et. Approximately, as they say, meaning two hours.
Yanî sa'et nîvek, heta sor bî. Meaning an hour and a half, until it becomes red.
Yanî sa'et nîvek heta du sa'eta sor dibe. Meaning an hour and a half to two hours it becomes red.
Heta du sa'eta, du sa'et u tiştek, yanî sor dibe, e. Until two hours, two hours and something, meaning it becomes red, yes.
Sor bî şûnda, amê ji vê wînin, qoskê b'yekin. After it becomes red, we will take from this, take the foam together.
Ma'nê bargê gamor li b'hayet, binî da... Meaning the load of dirt at the wall, at the bottom...
Li vê, hevo paq dibe. In this, this becomes clean.
Hûn l'vir d'xin? You put it here?
E, li misvoye. Yes, in this strainer.
Hûn zinda, hevo pa... gamor d'keve vira? You know, this... the dirt falls here?
E. Yes.
Mişala bûşkin ku darê? Where do you boil it for example?
Em... paq e abona ko. We... it's clean there.
Nuh hevo tişta çî ye hevo? Now what is this thing here?
Hevo sîzok e, me'nî gemor e. This is Sîzok (sediment), meaning dirt.
Gemor e. Piştî gemor xlas bî hûn ça dikin? It's dirt. After the dirt is finished what do you do?
Hevo no... e... ça dibe. This isn't... yes... how it happens.
Hê? Huh?
Gamor tê da namîne, am ça dikin? Gamor davêjin. Dirt doesn't stay in it, what do we do? We throw the dirt away.
Em kûk ça dikin. We handle the lumps.
Ça dikin, gamorê... We handle, the dirt...
Di vira da namîne, paq e hevo. It doesn't stay here, this is clean.
Hevo paq e. This is clean.
Navê xwa çi nav no? What is its name now?
Havno qozik in, e. These are qozik (sediment clumps), yes.
Nuh l'vir da tamê bî, hûnê têkin teneka orto. Now here it tasted [ready], you will put it in tins now.
Têkin teneka. Put in tins.
E sor bî ye, bikun am berdin, teneka. Yes it became red, so we release it, into tins.
Teneka. Tins.
Nuh temam bî, xlas bî. Now it is finished, done.
Temam bî, erê. Finished, yes.
Wakir teneka. Put in tins.
E. Yes.
Nuh we ve çû ke ve teneka? Now where are you taking these tins?
Hûnê bişînin ku darê? Where will you send them?
Em d'froşin. We sell.
Ji malan ra. To homes.
Kê xwest, am d'şînin gund ra, ya hewtê dibên. Whoever wants, we send to the village, or they say seven.
Na na, Efrîn yanî ê gî o tenê? No no, Afrin, meaning is it only theirs?
No, ê gî o tenê ye. No, it's only theirs.
Ê gî o tenê ye. It's only theirs.
Li derna heye, derna tenê? Is it outside, only outside?
Derna heye, derna heye. It is outside, it is outside.
I tenê dikire. That one buys it.
I tenê dikire, erê. That one buys it, yes.
Hûn der dixin, derveyî Efrîn jî difroşin, lê? You take it out, you sell outside Afrin too, right?
Weleh rast e. Well that is true.
Ticar jî hene, ê kemiyê xwa pir... ê pir çêkirî, meselen sed teneke der... There are traders too, those who make a lot of quantity... who made a lot, for example, a hundred tins out...
Dibe ticar ra, meselen vêra nehat frotan, sed, dibe ticar ra. It goes to the trader, for example, if a hundred aren't sold here, it goes to the trader.
Av dimsor bes li Efrîn heye? Is this molasses only in Afrin?
Lê derveyî Efrîn, deradın jî heye? Or outside Afrin, is it in other places too?
Li Efrîn heye bes. It's only in Afrin.
Bes li Efrîn. Only in Afrin.
Li derê din tune ye. It's not in other places.
Na. No.
Tune ye. Not there.
Em b'çi difroşin voyê? How much do we sell this for?
Weleh teneke b'deh hezarî. Well, a tin for ten thousand.
Deh hezarî. Ten thousand.
Deh hezarî, e. Ten thousand, yes.
Nuh çiqas, dîn ginde çiqas e hevo? Now how much, how much is the weight of this?
23 kîlo. 23 kilos.
23 kîlo tê da ne. 23 kilos are in it.
B'deh hezarakî difroşin. We sell it for ten thousand.
Deh hezarî, e. Ten thousand, yes.
Û şîşe? And the bottle?
Şîşe jî pênc sedî. The bottle is five hundred.
Çiqas tê da şîşe? How much is in the bottle?
Du kîlo nîv d'kefinê. Two and a half kilos fit in it.
Du kîlo nîv tê da. Two and a half kilos in it.
E. Yes.