Belê temaşevanên hêja. Yes, dear viewers.
Gav bi gav, gund bi gund, bajar bi bajar em digerin. Step by step, village by village, city by city, we are traveling.
Îro jî me berê xwe da gundê Qesim. Today, we have headed to the village of Qesim.
Ev gundê Qesim li navçeya Reco ye. This Qesim village is in the Rajo district.
Dê ka em bi hev ra derbasî gundê Qesim bibin, em bi hev ra nas bikin. So let us enter the village of Qesim together, let us get to know it together.
Merheba ştêro. Hello uncle.
Merheba, ser ser û ser çava, hun tîlfîzyona Ronahî hatin. Hello, you are most welcome, you Ronahî TV who have come.
Sax bî. Em destpêkê te nas bikin? Thank you. Can we get to know you first?
Nofîn Reşîd Mihemed. Nofîn Reşîd Mihemed.
Ser çavê min. An honor to meet you.
Sax bî. Ez ji rûniştvanê gundê Qesim im, ji eşîra Omka me. Thank you. I am a resident of Qesim village, I am from the Omka tribe.
Ser serê min, ser çavê min. You are very welcome, upon my eyes.
Na... navê gund bi Qesim hat naskirin? Yan ev nav ji ku va hat? Now... the village came to be known as Qesim? Or where did this name come from?
Nav... Gaza Hêro bû selef. The name... formerly, it was Gaza Hêro (Hero's Pass).
Yanî berê, navêkî din lê hebû? Meaning before, it had another name?
Navêkî din Gaza Hêro bû, paşê Qesim lê rûnişt. The other name was Gaza Hêro, then Qesim settled here.
Bû gundê Qesim. It became Qesim village.
Gundê Qesim... Qesim village...
Ee... nifûsa wî 3900... Uh... its population is 3,900...
Ee... nifûsa xwa hene. Pênc malbat lê rûniştî ne. Uh... that is its population. Five families are settled here.
Malbata Qesim e, malbata Dîkê ye, malbata Îso ye... The Qesim family, the Dîkê family, the Îso family...
Malbata Molekuzê ye. The Molekuzê family.
Û... malbata Osmanîçep. And... the Osmanîçep family.
Yanî pênc malbat ne? So, there are five families?
Pênc malbat ne, bes eşîretî yek e, eşîreta Omka ye. It is five families, but the tribe is one, it is the Omka tribe.
Ji heftê salî vir da, qay te zanî, eşîretî çîkek kêm bû... ma malbatî. Since seventy years ago, as you know, tribalism has declined a bit... only family structures remain.
Eşîreta Efrînê, yanî pirî malbatî tê pirs naskirin. The tribes of Afrin, meaning they are mostly known by family names.
Bi malbatî... nîzik hezarin. By family... nearly a thousand.
Na, dema tu dibêjî Cizîrê, hîn eşîretî lê heye. No, when you say Cizîre (Jazira region), tribalism still exists there.
Heta niha heye lê, heta niha eşîretî li wir... It exists until now there, until now tribalism there...
Ê naha eşîra Omka, çiqas gundê me li Efrînê heye? So now, the Omka tribe, how many of our villages are in Afrin?
Ee... ê Omka pêncî gund heye. Pêncî gund, heva giştik, ew eşîreta Omka ye. Uh... the Omka have fifty villages. Fifty villages, all of them together, that is the Omka tribe.
Ev gundê derdorê we ne giştik? Are all these surrounding villages yours?
Derdorê me ne. They are in our surroundings.
Û... li cem me gund, çar bîr zamanê da hene, pir kevne ne, emrê wa... And... near our village, there are four wells from the old times, they are very ancient, their age...
Yek dibên, ew Bîra Derê... They call one, the Bîra Derê (The Well of the Place/Outside)...
Yek dibên, ew Bîra Dûnxiz, Bîra Gelê, Bîra Ker. They call one Bîra Dûnxiz (Pig's Tail Well), Bîra Gelê (People's Well), Bîra Ker (Donkey's Well).
Hevna ji zû da ne. Tarîxê gundê na beleyê. These are from long ago. The history of the village is unclear/unknown.
Kevn e, dîroka wan kevn e. It is ancient, their history is ancient.
Dîroka xwe pir kevn e. Its history is very ancient.
Yanî berê gundê Qesim av ji wê bîrê nan dibirin? Meaning, did Qesim village previously take water from those wells?
Av ji wê bîrê nan dibirin. Gij û pezê xwe ye, ji heywanê xwe ne, ji çiye... They took water from those wells. For their livestock and sheep, for their animals, for whatever...
Yanî av bixwe, tiştekî, wekî gotî, heyat li ku derê be... Meaning water itself, is something, as they say, wherever life is...
Ew av li ku derê be, heyat li wir heye. Wherever that water is, life is there.
Fe... ji wê dîrokê da gundê Qesim peyda bû. So... from that history, Qesim village was founded.
Û gundê... gundê Qesim ketiye navbera du çiya da? And the village... Qesim village is situated between two mountains?
Çayê Hawarê û Çayê Bilêl va? Mount Hawar and Mount Bilel?
Çayê Hawarê û Çayê Bilêl va. Û Geliyê Tîra jî, hew jî hîn nîzîkî me ye. Mount Hawar and Mount Bilel. And the Tîra Valley (Valley of Arrows), that is also close to us.
Nîzîk we ye? It is close to you?
Gundê derdorê we? Your surrounding villages?
Gundê derdorê me pir in e. Gundê Şêx e, gundê Çêniz... Our surrounding villages are many. Şêx village, Çêniz village...
Mesele gundê Dîkê ye, Zerka ye, Çobana ye, gundê Kere, gundê Eşûnê ye... For example Dîkê village, Zerka, Çobana, Kere village, Eşûnê village...
Heta Kûra Derê, gundê Çeqel me ne, hevna yek dûr me ne. Up to Kûra Derê, Çeqel village, these are all one circle around us.
Ev jî gş eşîra Omkî ne? Are these also all Amkî tribe?
Gş eşîra Omkî ne hevna. These are all Amkî tribe.
Ê Gundê Şêx, ez bawer dikim ji kû manê hatine? So the Şêx Village, I believe where did they come from?
Ê... tarîxê, mimkun e... mimkun e, bes xwe me'rûf e Şêxler in e. Uh... the history, it's possible... it's possible, but they are known as Sheikhs.
Şêxler ji ku hatine, orta... Şêxlerê mala Ehmu. Esle gundê Ehmu bû. Where the Sheikhs came from, there... The Sheikhs of the Ehmu house. Originally it was Ehmu village.
Hew tarîxê da, zamanê da digotn gundê Ehmu. In that history, in that time, they used to call it Ehmu village.
Mala Ehmu, malbata gund da ji ku hatî, mimkun e hewna bi xwe rind ji me çêtir zanibin. The Ehmu house, where the family in the village came from, it is possible they themselves know better than us.
Bes e gundê Qesim... 3900 nifîsî... yanî gund heye. But Qesim village... has a population of 3,900... meaning the village exists.
Û gund jî li ser tilikî ye. And the village is on a small hill.
Û ji zivistanê, berfê ceme, pirr... wekî gotî temam e. And in winter, the snow accumulates, a lot... as they say, it is complete.
Em ji dûr welat da dihatin, bes me daxê berfê em livir bûn. We used to come from distant lands, just for the sake of the snow we were here.
Havînê, çi qas dinya germ be, hênik e. In summer, no matter how hot the world is, it is cool here.
Gund dixemilî bi rengê sewz û tiştî... The village adorns itself with the color green and things...
Û bi xwe jî axa gewr e, ser til e, yanî... And the soil itself is grey/white, it is on a hill, meaning...
Dimerx til, dikişe gund, hew jî yanî tiştekî pir baş e. The hill stands tall, attracts the village, that is also a very good thing.
Te lê dinêrî, yanî menzerek... ew dinyayê da tiştekî baş e yanî. You look at it, meaning a view... in this world, it is a good thing.
Kanî li ba we hene? Are there springs near you?
Hene. Kanî jî çendek hene, dibên Kaniya Kurê heye. There are. There are a few springs, they say there is Kaniya Kurê (The Boy's/Son's Spring).
Ê... kanîk vederê heye, dibên ew Geliyê Hesîn Ake, hew jî kanî têdene. Uh... there is a spring over there, they call it the Hesîn Ake Valley, there is a spring in it too.
Û pir kanî jî buharê derdibin. Hewna wextînî ye yanî. And many springs erupt in the spring season. These are temporary/seasonal.
Gî baran zêde dikeve, we kanî, seke... ew derdibe, dikeve, havînê kêm dibe. When rain falls heavily, those springs, look... it comes out, it falls, in summer it decreases.
Bes xêrî wê, bîrên me gotî kevn, bîrên acer jî dûr gund hene. But besides that, the wells we called ancient, there are also new wells around the village.
Û bîrên hatina kolan, di çi mala da jî hene. And wells that have been dug, exist in some houses too.
Yanî gund bi xwe, em heyata xwe xweş derbas dikin û tiştekî pir... yanî rind e. Meaning the village itself, we pass our lives happily and it is something very... meaning it is good.
Tu gundê xwe dihezî? Do you love your village?
Gundê xwe, ez bawer dikim... My village, I believe...
Mirovê gundê xwe hez neke, welatê xwe hez neke, nikare tu tiştî hez bike. A person who doesn't love their village, doesn't love their country, cannot love anything.
Ez pir gundê xwe hez dikim, welatê xwe, ji wekî gotî, gundî xwe razî ne. I love my village very much, my country, from as they say, I am satisfied with my villagers.
Û em dixwazin jî vê çêtir em pêşda bibin. And we also want to advance this even better.
Her mirovekî Kurd, her însanekî Kurd, li ku derê be, gerek hezkirina xwe ji gundê xwe, ji welatê xwe ra, ji dîroka xwe ra hebe. Every Kurd, every human being who is a Kurd, wherever they may be, must have love for their village, for their country, for their history.
Yanî millet çiqas dûr bikeve jî, wê vegere gundê xwe ye. Meaning no matter how far the people go, they will return to their village.
Ê kê bibe... ser eslê xwe. Tu çiqas herî, li derva, tu çiqas bibî ez ê filan im e... Whatever happens... [returns] to their roots. No matter how much you go outside, no matter how much you say "I am so- and-so"...
Aslê te... hasebê te, nesebê te, giştik li gundê te ye. Your origin... your lineage, your ancestry, it is all in your village.
Heva heqîqet e yanî. This is the truth, basically.
Naha gund çiqas mal e? Now, how many houses is the village?
Êjmara mala, sed mal bû. The number of houses was a hundred houses.
Vê rewsê, destpêkir, vê sewşî Sûriyê çêbû, vê şoreşa Sûriyê... [With] this situation, it started, this Syrian confusion happened, this Syrian revolution...
Noko 120, 125 mal teqrîben wanone. Now there are approximately 120, 125 houses like that.
Yanî berê, piraniya milet çûbû, berê xwe dabû Heleb? Meaning before, the majority of the people had gone, had headed to Aleppo?
Ê berê xwe dabû Heleb, meîşet wana bû. Yes, they had headed to Aleppo, that was their livelihood.
Û... hewa... ji bo dabara xwe çûbûn Helebê, êk şuxlê xwe li wir bû, êk mesleheta xwe li wir bû. And... so... for their sustenance they had gone to Aleppo, one had their work there, one had their trade there.
Vê dîroka çêbû, fitilîn welatê xwe, gundê xwe, mala xwe. This history happened, they returned to their country, their village, their homes.
Û... îşê gund... tiştî kêm tina ye, şoreş baş e yanî. And... the work of the village... there is nothing lacking, the revolution is good, basically.
Naha gundê Qesim piraniya, bi avê tê naskirin? Nîçîrê tê naskirin? Now, is Qesim village mostly known for water? Known for hunting?
Ee heye, vê tişta zû da li gund heye. Uh yes, these things have existed in the village for a long time.
Ê avê jî heye, mesele Avên Kewa. And water also exists, for example the Kewa Waters.
Û Avên Kirgo, Avên... mesele l'banî da vên, leynî av du ton e. And the Kirgo Waters, Waters... for example they come from the top, because water has two types.
Yekî têr niştî tebavî, yek difire ye. One settles fully, one flies [evaporates/flows fast].
Gund ji vê de zû da. Û wextê ku milet zîraat tinebû, wextê xwe bûn şivan... The village has had this for a long time. And when the people didn't have agriculture, when they were shepherds...
Çi dikirin? Dihatin d'ik, dihanîn... What did they do? They came... [unclear], brought...
Ê... kindiyê milet giştik, ew... li hev rûdinişt. Uh... basically all the people, they... sat together.
Wekî... tûtin dikirin, zibare dikirin. Like... they farmed tobacco, they did collective labor (zibare).
Em noko s'kinîn ana, û dihanîn wî têrnê bardan hev. We are standing now, and they used to bring those harvests and load them together.
Digeşî ra kêfxweş dibûn. Ê filanî vexwar, ê filanî da der. They were happy with the threshing. This one drank, that one gave out.
Yanî pî wek... çû karnabalekî alemî, vê tunî... ew ceme... Meaning like... it went like a world carnival, in that... that gathering...
Wextê xwe derbas dikirin. They passed their time.
Û li gund... yanî ew Seydê Dîkê hebû, d'diyê Fransa bû jî, yanî harbkir bû, di zamanê Fransa di vî derî. And in the village... there was Seydê Dîkê, he was also against the French, meaning he fought, in the time of the French in this place.
Dema S'Fransa da bû? It was during the French [Mandate] time?
Dema Fransa da, wextê ku Fransa hatî Sûriyê. In the French time, when France came to Syria.
Berî çêl şeşan... sîh û pênca da heta... Before [nineteen] forty-six... in the thirty-fives until...
Şoreş... ku ew Sûriye serfiraz bû. The revolution... that Syria became victorious/independent.
E mala te ava be. May your home be prosperous (Thank you).
Û tecrûba te jî serfiraz be. And may your experience be successful.
Ser serî me hatine, tu jî tîlfîzyona Ronahî. You have come upon our heads (you are welcome), you and Ronahî TV.
Spas darê te me. I am grateful to you.
Ji hevalê giya ra jî. To all the friends/colleagues as well.
Spas darê te me. Sax bî. I am grateful to you. Stay healthy.
Gundê Qesim girêdayî navçeya Reco ya kantona Efrînê ye. Qesim village is attached to the Rajo district of the Afrin canton.
Li bakurê Efrînê dikeve. It lies in the north of Afrin.
Gundê Qesim bi darên zeytûn û fêkiyan navdar e. Qesim village is famous for olive trees and fruits.
Mîna vîşne, mişmiş û tirî. Such as sour cherry, apricot, and grapes.
Cihê gund bi navê Gaza Hêra dihat naskirin. The location of the village used to be known by the name Gaza Hêra.
Gundê Qesim ji pênc malbatên bingehîn pêk tê. Qesim village consists of five foundational families.
Û bingehê hemûyan yek malbat e. And the foundation of them all is one family.
Malbata Dîkê, malbata Qesim, malbata Ehûka... Qasimê Çep... The Dîkê family, Qesim family, Ehûka family... Qasimê Çep [Osmanîçep]...
Malbata Kûzê û malbata Îso. The Kûzê family and the Îso family.
Gund ji sed xanî pêk tê. The village consists of one hundred houses.
Û derdora hezar û pênc sed kes di gund de jiyan dikin. And around one thousand five hundred people live in the village.
Dîroka çêbûna gund bêtirî sê sed salî heye. The history of the village's creation is more than three hundred years.
Navê gund ji navê kalê malbata yekemîn ku li gund niştecî bûye hatiye. The name of the village comes from the name of the elder of the first family that settled in the village.
Xelkê gund debara xwe bi çandiniyê dikin. The people of the village make their living through agriculture.
Û xizmetkirina darên zeytûnê di asta yekem de ye. And the servicing of olive trees is in the first place.
Li gel çandiniya zeviyan, genim, ceh û nîskan, hin malbat jî besxwedî dikin. Along with field agriculture, wheat, barley, and lentils, some families also raise livestock.
Lê hin malbat jî tenê ji bo xwarina malê. But some families [raise livestock] only for household consumption.
Weke kerhate. As a utility/resource.
Gelek jimirîngûn (ji mirinê bûn), nîçîra kewan dikin. Many were close to death, hunting partridges.
O tenaha epêşe berdewam e. And only the advance continues.
Li derdora gund gelek bîr hene. There are many wells around the village.
Bîrek qestel, bîra çûbana, bîra kûra... A fountain well, the shepherds' well, the deep well...
Bîra dangiz, bîra dûdere û bîra iskan. The sea well, the two-bucket well, and the cup well.
Hemû bîr tenaha av tê de hene. All the wells, only water is in them.
O gel ava xweşî dibin û sewalin xweşî jê av didin. And the people take good water, and they water their livestock from it happily.
Merheba ostero. Hello master.
Ehlan we sehlan, ser ser û ser çava. Welcome, upon my head and upon my eyes (You are very welcome).
Sax bî. Apo, em hatin gundê Qasim, destpêkê jî em derbazî cem te bûn. Be healthy. Uncle, we came to Qasim village, and initially we stopped by your place.
Me got em te nas bikin, navê te bi xêr? We said let us get to know you, what is your name kindly?
Navê min Cemal e. Navê bavê min Hemîd e. My name is Jamal. My father's name is Hamid.
Hemîdê Şêxo digotin, navê wî Hecî bî jî, digotin Hec Hemîd. They called him Hamid Shexo, his name was also Haji, they called him Haj Hamid.
Ji kîjan malbatê ye? Which family/tribe is he from?
Malbata... malbata Evdike. The family... the Evdike family.
Ser çavê min. Upon my eyes (My respect to you).
Apê hêja, apê Cemal, te çawa dest pê kir? Ka ji me re hinekî li ser karê xwe dange. Dear uncle, uncle Jamal, how did you start? Tell us a little bit about your work.
Welle min bîdayê (serê pêşîn), min tembûr çêdikirin. Well, in the beginning, I used to make tembûrs (lutes).
Min tembûrê dixwest, em dema şebab, min tembûrê dixwest... paşê meraqê çêkirinê bi min girt. I wanted a tembûr, when we were young, I wanted a tembûr... then the curiosity of making them took hold of me.
Yanî destpêkê te ji bo xwe tembûr dixwest? Yekî ji bo te çênekir, te ji bo xwe çêkir? So initially you wanted a tembûr for yourself? Didn't someone make one for you, did you make it for yourself?
Tembûr kesî... pişê min çênekirine. Tembûr... no one had made one for me.
Min bi xwe lê dixist, paşê meraqê çêkirinê bi min girt. I played it myself, then the curiosity of making them took hold of me.
Kî me hebû, me bi hev ra şîdar (şert) dikir. We had someone, we would make bets/agreements together.
Me hûnî çêkir, ewel tembûr min çêkir û necihî mirra (ji min ra). We made that one, I made the first tembûr and it was successful for me.
Wê demê tu çend salî bû? How old were you at that time?
Yanî... teqrîben em şebab bûn, emrê me bîst, bîst û pênc û wena bûn. Meaning... approximately we were young men, our age was twenty, twenty-five or so.
Mabeyna bîst û bîst û pênca, wê tûrnebê (wê demê) em şebab bûn. Between twenty and twenty-five, around that time we were young.
Di malbata te da kes necar hebû? Was there any carpenter in your family?
Bavê min necar bî. My father was a carpenter.
Bes necariya xwe... tiştê kevin çêdikir. Meselen, şixre (cot) çêdikirin. But his carpentry... he made old things. For example, he made plows.
Cercer çêdikirin... Tiştê wena bî. He made threshing boards... It was things like that.
Necariya kevin. Old-style carpentry.
Tu niha çi çêdikî? What do you make now?
Min tembûr çêkir... de hadê... meselen dergûş min çêkirin. I made tembûrs... and then... for example, I made cradles.
Emzik (bastik) çêkirin... teşî... bêçixê (tîrê) meselen destika çêdikim... I made walking sticks... spindles... I make handles for rolling pins, for example...
Etwîş dikim (nexoş dikim), diranê hecer (hêranê) çêdikim... I carve designs, I make teeth for threshing flints...
Tiştê wena, wê tûyê (wê cureyê) ez çêdikim giş. Things like that, I make all of that sort.
Destikê kêra meselen... eh kêra bi xwe çêdikim. Knife handles for example... uh, I make the knives themselves.
Eh berîka, ê din... Ê mala meselen... ez çêdikim. Uh, pockets (sheaths), and others... For the home, for example... I make them.
Niha tu çend sal e tu necar e? How many years have you been a carpenter now?
Welle ne jimar e jî... yanî bîdaya çêkirina tembûrê heşta wextê terîm (teqawîdbûn)... em şebab bûn. Well, it's not counted... meaning from the beginning of making tembûrs until retirement time... we were young.
Yanî bîst û pênc sal zêdetir e? So it is more than twenty-five years?
Heya bîst, bîst û pênc sal hene, zêdetir heye. There are twenty, twenty-five years, there is more.
Zorakî te kesî vî karî ji te kir? Did anyone force this work upon you?
Na... kesî... vî karî ji min nebiriye (nexwestiye). No... no one... demanded this work from me.
Ez dixwazim, welle dixwazim ji min bibe, bes nabirin e. I want to, really I want people to take it [learn/inherit it] from me, but they don't take it.
Meraqa xwe ser tirê ne (ser tiştekî din e). Their interest is on other things.
Ev jî meraq e, her tiştek meraq e. This is also a passion, everything is a passion.
Ev jî meraq e lê... This is also a passion, but...
Niha hûn tembûra ji çi çêdikin? Hûn ji darê çi, kîjan darî çêdikin? Now, what do you make the tembûrs from? From which wood, which tree do you make them?
Welle ekser şî, î her (herî rind) darê tû ye. Well, mostly, the very best wood is mulberry.
Lê darê din tine... meselen ev 'er' (curekî darê) sirind e (zirind e/zexm e)... darê xwanader kê me, tû ye. But there aren't other woods... for example this [one type] is tough... available wood is rare, it is mulberry.
Î her, darê tû ye çêdikin. The best one, they make it from mulberry wood.
Û şuxlê me jî gi şuxlê hefer e... yanî ne nako meselen şuxlê hedîs (nûjen/makîne) heye... And our work is all excavation (carving) work... meaning not like, for example, modern machine work...
Gi dylme (kütük) bi hev dixin. Bi minşarê dibirrin û bi dylme bi hev dixin. They put logs together. They cut with a saw and put logs together.
Gi dihefrînim. Ferşex (parçe), feqe (tenê), gi dihefrînim. I carve it all. A piece, just one piece, I carve it all.
Paşê sîng (kapax) vêdixim, dûxe (destik) vêdixim meselen... û çêdikim. Then I attach the chest (soundboard), I attach the neck, for example... and I make it.
Apê Cemal, niha her tembûrek çend rojan ber xwe dide? Uncle Jamal, how many days does each tembûr take?
Wellehî... gi tu firê (zext) bi hev da çêkî meselen... tu dê mesel xîra (zeliqandin) dikî... By God... if you pressure yourself to make it all at once... you will glue it...
Tu dê lê, tu li yek didî şuxlê... yanê şuxlê sê roj, çar roj e, dê bide darê. You will, if you work on just one... meaning it's a work of three days, four days, it will take time.
Yanî wextê xwe... teqrîben wena. Meaning its time... is approximately that.
Bes gi tu yekê çêkî... But if you make just one...
Te rû (îro) meselen mumkîn bîst rû xelas nebî. Xêr e? Tu dê sebrekî tim hişk bibe. Today, for example, it might not be finished in twenty days. Why? You have to wait for it to dry properly.
Tu meselen te dûx vêxist, eqel (kêmasî) du roj lê bisebire, sê roj lê bisebire... gi heta hişk bibe. For example, you attached the neck, at least wait two days, wait three days... until it dries.
Sîng vêxe wena... û gîşt jî bi hevra vênakeve. Attach the soundboard like that... and it doesn't all attach at once.
Helbet, tu perçe bi hevra çêdikey meselen... tu li yekê dişuxulî, îdî diçe, heta şazde rojan jî diçe. Of course, if you make pieces together... if you work on one, it goes on, it can take up to sixteen days.
Gi te li heftîna (heft heb) yekcar datînî û tu yê dişuxilî... we tûniyê. If you set down seven at once and you work on them... it is like that.
Te yek bidor xist, wer yek xo bihefrî... her likutkikî (parçeyekî) xwa dibe şuxul... dimeşe bi hevra. You put one in turn, come carve one... every single piece becomes work... it moves along together.
Baş e. Okay.
Ê Apê Cemal, tu difiroşî kû derê tembûrên xwe? So Uncle Jamal, where do you sell your tembûrs?
Welle... tembûrvan tên li cem dibin... ez na gerînim. Ez nabim li cem kesî. Well... tembûr players come and take them... I don't go around. I don't take them to anyone.
Jima (ji min) dixwazin, yan yê heye meselen... dibê ke tembûr ke, ez jê re çêdikim. They ask me, or if there is one available... they say make a tembûr, I make it for them.
Ew hazır hebe, yek meselen... 'awêlik' (rêwiyek) tê, tembûrvanek tê, ke yek xo bikire... sa dike (seh dike) di ecibîne dibe. If there is one ready, one for example... a traveler comes, a tembûr player comes, says let me buy one... he tests it, if he likes it, he takes it.
Yanî mişterî hene? So there are customers?
Mişterî hene, belê. Ma heya noka li min ne mane. There are customers, yes. Until now none have remained with me (unsold).
Ez çêdikim diçin. Di demê cûra (dora) ne firotinê de ra. I make them, they go. During the time of... they are not for selling around (peddling).
Yanî di gunda, derdora gund... Meaning in the villages, around the village...
Ta Ticar (bazirgan) ra na... Dûr na. Not for merchants... Not far.
Bes... hene yek nas dikim, min nas dikin tên li cem dibin der... we şeklî ye. But... there are some I know, they know me, they come and take them out... it is like that style.
Dengê tembûra... te got behsa te dikir... te got ev darê tû ye... The sound of the tembûr... you mentioned it... you said this is mulberry wood...
Ê herî xweş dengê tembûrê kîjan dar e? The most beautiful sound of a tembûr, which wood is it?
Wellehî... me pir ceribandine. Darê ewer sê (sêcê/spîndar?) yanî di ecibandin. By God... we have tested many. The [Teak/Local tree] wood, meaning they liked it.
Di ecibandin, dibêjî gi rintir e û yê din jî dengê wî xweş e. They liked it, they say it is better, and the other one has a good sound too.
Di dû ra meselen darê tû ye dahat. After that, for example, mulberry wood came.
Ê... berî vê fetrekê... darê sijê (sivik/spî?) min ceriband... darê sijê. Uh... a while ago... I tested the [Sij/Siv?] wood... the [Sij] wood.
Min di tembûrê jî çêkirin. Dengê xwe pir xweş e, ji ewer sê (yê berê) xweştir e. I made tembûrs from it too. Its sound is very beautiful, better than the previous one.
Darê sijê. The [Sij] wood.
Ê ew tembûra cem te heye? Do you have that tembûr with you?
Welle li gund heye bes... ne li cem min e, min firotiye. Well, it is in the village but... it is not with me, I sold it.
Te got ka tembûr... evan noka kûtek e destpêk e? You said where is the tembûr... are these logs now, is it the beginning?
Evan kûtek e, em dihefrînin nêçe. These are logs, we are carving them inside.
Em dihefrînin bi vî şeklî, heftîkî (heftiyek) kûr bû. We carve them in this shape, it was deep for a week (it takes a lot of depth).
Te çend rojan berxwe didî hefrandina wî? How many days does it take you to carve it?
Hefrandina xwa du ro berxwe dide. Du rojan a... ser va û hefrandin. Its carving takes two days. Two days... for the top and the carving.
Ê navê wî çi ye? And what is its name?
Ewa keser e. Keser xas... me'neyî hefrandina tembûra ye eva. That is a 'keser' (adz). A special adz... meaning this is for carving tembûrs.
Hafkî (hinekî) gi kûr bûyî îçe... bûyî dirêj em îstîmal dikin. Once it gets a bit deep inside... once it gets long, we use (another tool).
Doxê bîdayê... e dikinik (yê kin) hene. At the beginning stage... there are short ones.
Ewa yê destpêkê? That is the initial one?
Yê destpêkê, e dikinik hene. The initial one, there are short ones.
Ev gişt ev ne? Are all of these them?
E... Hafkî kûr bûyî, î dirêj em îstîmal dikin... çinkî î kinik li binê naşuxule. Uh... Once it gets a bit deep, we use the long one... because the short one doesn't work at the bottom.
Hafkî dirêj bûyî, me'ney kûr pê gihî. Î kûr e... î dirêj dişuxule. Once it gets a bit long, meaning it reaches the depth. The deep one... the long one works.
Temam. Ka te got tiştekî din jî em çêdikin, ka li vê derê em kanin bibînin? Okay. You said we make something else too, can we see it here?
Ê lê bikin lê... Yes, look at them...
(Kerem ke) (Please/Go ahead)
Ev çi tiştê te çêkirine heva? What are these things you have made here?
Tiştî min çêkirî... ev çûna, me'neyî merî bi emr, dest xwe dikê, pişta xwe dide... The things I made... these go, meaning for an aged person, they put their hand on it, lean their back...
Na... nûyî (neviyê) xwe didin, yek honaye, yek serê xwe bi şeklekî din e... No... they give it to their grandson, one is like this, one has its head in another shape...
Ewa sena'ê min e... min çêkirin evna. This is my craft... I made these.
Tu van jî difiroşî? Do you sell these too?
Hinik car difiroşim, lê ji min dixwazin... Sometimes I sell them, but they ask me [for them]...
(Sihet) Te dixwazin. They wish you (health).
Jib (ji bo) dixwazin ez jê ra çêdikim. Because they want them, I make them for them.
Min taybetî çêdikî yanî? So you make them specifically (custom order)?
Ewa... Yes...
Ev jî emzik (bastik) ne? Are these also walking sticks?
Evna emzik ne. Hewa... menzer (dekora), min dîkor jê ra çêkirî. nihas (sifir) tê da çandî derkirî. These are walking sticks. This one... is a view (decoration), I made decor for it. I embedded copper/brass in it and brought it out.
Yanî ke menzer biderxî jî dibe. Yekî meraqlî... î heye tê da vedixwe, dimeşe. Meaning if you bring it out as a decoration, it works too. Someone with passion... who is there, drinks (enjoys) in it, walks.
Yak qalîte gundê pir bi xweş wer xuya dike. It seems like a very good quality of the village.
Lê... Ewa jî... e nû (bi nûyî), weser (li ser) ev ro ye. Yes... That one too... is new, on this day (recent).
Ev jî biçûk ne? Ê herî mezin e? Are these small? Is that the biggest one?
Biçûk û mezin e. Small and big.
Ka te çi çêke, ka ji me ra bêje. What did you make, tell us about it.
Meselen destikê bêçixê (tîrê nan)... Ewa sena'ê min e. For example, the handle of the rolling pin... That is my craft.
Ev jî te çêkiriye? Did you make this too?
Ewa destik min çêkiriye. Ewa ono min çêkiriye. I made that handle. I made that thing there.
Û evna jî di hazır hene min çêkirine, hind man e rekibandin e. And these are ready, I made them, some remain to be assembled.
Kûra (çal) van zehmet e? Is the hollow of these difficult?
Ê zehmet e lê, hewa... tiştî nezerî qûlûyî ye (hêsanî ye). Yes, it is difficult but, well... it is a theoretical thing, it is easy (once you know it).
Bes... ewa dorî xwa mak (zexm) kin... dorî misîdik wan e, ew mak kin e. But... make their surroundings firm... their surroundings are smooth, make them firm.
Û evna şuxlê min in e. And these are my works.
Ev çi ye? What is this?
Ev jî qelem e? Is this a pen too?
Ewa... kêr e... bi şeklê qelemê ye. That... is a knife... in the shape of a pen.
Kêr e, bi şeklê qelemê ye. It is a knife, in the shape of a pen.
Tê ke beriyaqê (berîka) xwarokê (xwarinê)... qelem. You put it in the pocket for food... a pen.
Belê. Yes.
Gerekê te bî te istîmal ke (bikar bîne). If you need it, you use it.
Xwedê gerek neke. May God not make it necessary.
Hewa îşta... harbî ye (her wisa ye). Well that is it... it is just like that.
Û evna jî xencer e. And this is a dagger.
(Daxîne) (Lower it / Put it down)
Ewa jî xencer min çêkirî, menzer... me'ne ya b'dorxim (daliqînim). I made that dagger too, decoration... meaning to hang it up.
Û dorî xwa jî mi darekî mumeyez (taybet) çêkirîye. And I made its surroundings from a special wood.
Ev çend roja te çêkir? How many days did you make this in?
Welle şuxul dixwe yanî... Well, it consumes work (time), meaning...
Lê tesle ye (kêf e), mere (mirov) xor pê tesela dibe (mijûl dibe). But it is for amusement, one occupies themselves with it.
E dirêje dê lê... It is long, yes but...
Desta tî (tu yê) çêdikey gî... The handle you will make completely...
Ev çi ye? What is this?
Ewa... kûnder e. That... is a 'kûnder' (shoe/leather footwear).
Ewa kûnder e, zemanê berê... That is a kûnder, in the old times...
Ciftê qebsûnla hebûn... diheşandin, di'ebandin (tije dikirin). There were percussion cap shotguns... they would stuff them, load them.
Ê hewa, bi kêlakê xwa da xistin, bi kêlakê xwa da xistin, derman dikirinê... So that one, they would hang it on their side, hang it on their side, put gunpowder in it...
Saçme dikirinê... Hemû bûş (vala) destî xwa dikin berdin dêv. They would put pellets in it... They would empty it all into their hand and pour it into the muzzle (of the gun).
Hewa wê me'nê bî, istîmal dibî. That was its meaning, it was used.
Kevn e yan? Is it old?
Kevn e, pir kevn e. Xudanê xwa... It is old, very old. Its owner...
Di herbê osmanlî da mir, seferberlikê dibên. Died in the Ottoman war, they call it the mobilization (Seferberlik/WWI).
Di wê zemanê da mir. Yanî... He died in that time. Meaning...
Teqrîben ser sed salî ketiye. Approximately over a hundred years have passed.
Ê kî tî bû ew kesa kî bû? So who was he, who was that person?
Opê min bî. He was my uncle.
Navê wî çi bû? What was his name?
Navê wî Henû bû. His name was Hanu.
Leqeb digotin Çopan. They called him by the nickname Chopan (Shepherd).
Rehma Xwedê lê be. God's mercy be upon him.
Berê te bêjî. (Thank you), may you live long.
Gelekî spehî ye. It is very beautiful.
Ev çi ye ev tembûr e ne? What is this, this is a tembûr, right?
Ev jî tembûra min e. Ev jî... This is also my tembûr. This too...
Ev jî qîzeka min çêkir, le min dinêrî, meraq pê re çêbûyî, ewê jî tembûrek xweş xorax (ji bo xwe) çêkir. My little daughter made this one, she watched me, she got curious, and she made a nice tembûr for herself.
Yanî te zarok fêrkirine? So you have taught the children?
Hama qîzikê çêkiriye. Just the girl made it.
Baş e. Good.
Ka li mal e li kû ye? Is she at home, where is she?
Na welle noka ne li mal e. No, by God, she is not home right now.
Mala te ava be. Emê xatirê xwe ji te bixwazin. May your home be prosperous (Thank you). We will bid you farewell.
Ê me ne dixwest em derbaz bûn gund ji bibin... We didn't want to pass through the village without...
Ehlan we sehlan. Welcome.
Spasdarê te me. I am grateful to you.
Ser çava. Upon my eyes (You're welcome).
Belê temaşevanên hêja, naha jî em derbasî mala Seydayê Dikê bûn. Yes dear viewers, now we have moved to the house of Seydayê Dikê.
Me xwest dîroka Seydayê Dikê em nas bikin. Dîrokek kevn û dirêj e. We wanted to get to know the history of Seydayê Dikê. It is an old and long history.
Merheba ji we ra. Hello to you.
Ehlen we sehlen, serçava. Welcome, you are welcome.
Merheba ji te ra jî. Hello to you too.
Ehlen we sehlen, merheba. Tu bi xêr û selamet hatî. Welcome, hello. You have arrived in goodness and safety.
Serçava. At your service.
Em we nas bikin destpêkê? Can we get to know you first?
Ez Tahir im, Tahir Dikû. Li wiyê Silêmanê Seydayê Dikê. I am Tahir, Tahir Dikû. [Son] of Suleiman [son] of Seydayê Dikê.
Ez Şe'ban Dikû me. Lawê Hesen Axayê Seydayê Dikê me. I am Sha'ban Dikû. I am the son of Hesen Agha [son] of Seydayê Dikê.
Serçava min. You are welcome.
Seydayê Dikê kalkê te ye? Is Seydayê Dikê your grandfather?
Kalkê min e. He is my grandfather.
Serçava min. At your service.
Seydayê Dikê serokê eşîrê bû? Was Seydayê Dikê the head of the tribe?
Serokê eşîrê bû, şêxê gundê xwe bû. He was the head of the tribe, he was the Sheikh of his village.
Çil gund li vê derê, digotin Amkan Jorin, bîst gund jî li jêr bûn. Forty villages here, they called them the Upper Amkan, and twenty villages were below.
Li kîderê jêr? Where below?
Li Senarê, Anqelê, Baziya, Tirmûşa, gundê Xelîl, Pêra... li vê derê bûn. In Sanare, Anqele, Baziya, Tirmusha, Khelil village, Pera... they were in this area.
Ev hemû navçeyê şî ye ne? Are all these in the Shi district?
Evna ê Çê ne. These belong to Che (Cheya/Shiye).
Ê Qulban e. They are of Qulban.
Wanê din jî ê deşta, ê Berencê ne. The others are of the plains, of Berence.
Navçeya Raco? The Rajo district?
Hê. Yes.
Ê serokê eşîrê bû... çi qas peyayê xwe hebû? Since he was the head of the tribe... how many men did he have?
Hebûn, nîzîkî hezar, dused peyayê xwe hebûn. Û hîn zêdetir. There were, he had nearly one thousand, two hundred men. And even more.
Royê hezar dused peya li virê hazir bûn. One day, one thousand two hundred men were present here.
Ev xaniyê xwe heye? Is this his house?
Xaniyê xwe heye, hewê hana jî odaxa mîvana ye. His house is here, and that one over there is the guest hall.
Û hewa? And that one?
Hewa jî ê malê ye. That one is for the family.
Lê hember kî şer kir Seydayê Dikê? But against whom did Seydayê Dikê fight?
Birayê min, Seydayê Dikê li hember, li hember Fransa şer kir. My brother, Seydayê Dikê fought against, against France.
Û ê em dibên, pismamê me dibên ne bi tenê bû. And as we say, as my cousin says, he was not alone.
Arikariyê, Axayên din wek wî hebûn, serokê eşîra... Ehmedê Rût hebû. There was help, other Aghas like him were there, heads of tribes... there was Ehmedê Rût.
Mela... Adê Îmir hebûn. Mullah... there was Ade Imir.
Mela Şûrbe hebûn. There was Mullah Shurbe.
Ew bûn alîkar? Did they help?
Alîkar na, ev gi heval bûn. Not just help, these were all comrades.
Lê hewî, du dû Fransiz bûn. Du caran rêwî hiştin, Seydayê Dikê û hevalê xwe va çûn hilkirin. But he, they were against the French. Twice they sent them away, Seydayê Dikê and his comrades were exiled.
Vê, vê sewra, ev sewra di dîrokê... noka berê da nîvsandin digotinê yanî. This, this revolution, this revolution in history... back then they called it "nîvsandin" (deportation/exile), you know.
Kê nîvsandin? Who deported them?
Nîvsandin e, nifîskarêt ma nîvsandin e yanî. Sala, sala 39an. Deportation, our scribes call it "nîvsandin". In the year, the year '39.
Va li gelê Tîra, hew Şerabî bûn. There with the Tira people, it was the Sherabi [tribe/area].
Û ji wê da kişî hata gundê... Fransiz. And from there it extended until the village of... the French.
Arikariyê, artêx... herêma vir yanî em dinalin, em dibên kantona Efrînê îce. The help, the army... this region, we lament, we call it the Canton of Afrin now.
Gi, lê ew kirin, û siyaseta dewletê ji wê çaxê darxistin, Fransiz jî darxistin. All, but they did it, and the state's politics from that time expelled them, the French expelled them too.
Lê ê şehîd dan e, ê filan bûn e... Kurmanc, mantiqa Efrîn "Kurdax" digotin wê çaxê. But those who gave martyrs, those who were so-and-so... The Kurds, the Afrin area was called "Kurdax" (Kurdish Mountain) at that time.
Li Tirkiyê Kurdax dibên. In Turkey, they say Kurdax.
Ee... çiyayê Kurmênc, bi îtîfaqa giya serokê eşîra derxistin. Yes... the Mountain of Kurds (Çiyayê Kurmênc), with the agreement of everyone, they expelled the tribal leaders.
Fransiz. The French.
Ji Fransiz şûnda, welatî çêbûn. Welatî çêbûn. After the French, nationalists emerged. Nationalists emerged.
Di wêr da Şêxê Fendê, hevalê Tirka bû, û Seydayê Dikê û hevalê xwe hew jî hevalê Tirka bûn. In that [context], Sheikh Fende was a friend of the Turks, and Seydayê Dikê and his friends were also friends of the Turks.
Dijî Fransiz. Against the French.
Ê wî di kat dîrokê, wa ji welatiyê bû, Şêxê Fendê û mirîdê xwe va. And he, in the history records, he was of the nationalists, Sheikh Fende and his disciples.
Ê va arikariyê kirin e, mimkin du parçe bûn û ew derxistin Fransiz. And these provided help, possibly they were split in two parts and they expelled the French.
Fe ox... xaq heye. So there is... there is a right.
Û ji şûnda, orta mişkilê ictimaî ne, orta filan in... And afterwards, there were social problems in between, other things in between...
Yanî Seydayê Dikê safha xwe û pak, bi însanetiyê, bi camêriyê, bi wû... wûritiyê... yanî biş... hew bû. Meaning Seydayê Dikê, his page/record was clean and pure, with humanity, with generosity, with heritage... meaning... that was it.
Lê wekî da mesele... yanî yek in û... ew heye mesele. Ê em fîde jê bibînin. But as for the issue... meaning they are one and... that exists, for example. That we may see benefit from it.
Fe ev xaniyê wî ye, hewê hana jî oda wî ye, mîvanxane ye. So this is his house, and that over there is his room, the guesthouse.
Û hew, hevalê xwe va eşîr e... eşîr wê çaxê duzgun bû, eşîrê gindya... And he, with his friends, the tribe... the tribe was orderly back then, the tribe of the villagers...
Yanî ê serkêş dikişandin eşîra Amka bûn. Eşîrin din hebûn, vêra bes serî nekir. Meaning those who led were the Amkan tribe. There were other tribes, but they didn't lead here.
Mesele yek eşîrê Şêxa, hew ha jî dijî Fransa bûn. For example, one tribe of Sheikhs, they were also against France.
Ê ne wek wana bûn. Te go li min e? But they weren't like them. Do you understand me?
Fe bi vî tûnî bû. So it was in this manner.
Yanî mesele Seydayê Dikê, Seydayê Dikê di vê, di vê dîrokî dibên da, huna bû. Meaning the issue of Seydayê Dikê, Seydayê Dikê in this, in this history they speak of, was like that.
Em gelek spas dikin. Spas ji were, sax û xweş bin. We thank you very much. Thank you to you, be healthy and happy.
Em jî spas dikin bi rûnahî, bi televîzyona Ronahî, ê miletê me, ê çar parçe Kurdistan. We also thank the light, Ronahî Television, of our nation, of the four parts of Kurdistan.
Serê me pê bilind e. Şehîdê me dane. Our heads are held high because of it. We have given martyrs.
Fe safha, safha vê eşîrê û vê miletî û filan Kurmancan, safha xwe û qewmî û pak hene. So the page, the page of this tribe and this nation and so- and-so Kurds, their page is nationalistic and clean.
Spas ji were jî. Mala we ava be. Saeta we xweş. Apo Şe'ban, spas ji te ra. Thanks to you too. May your house be prosperous. Have a good time. Uncle Sha'ban, thanks to you.
Ser çava, ser çava, ehlen we sehlen. You are welcome, you are welcome, welcome.
Ji xanedaneke mezin, Seyda Axa, ango Seydayê Dikê bi nav û deng e. From a great noble family, Seyda Agha, also known as Seydayê Dikê, is famous and renowned.
Weke serokê eşîra Amka dihate naskirin. He was known as the leader of the Amkan tribe.
Û rêbertiya nêzî şêst gundî dikir. And he led nearly sixty villages.
Gelek caran li dijî dijminên mirdan şer daye destpêkirin. Many times he started wars against the brutal enemies.
Û derdora çil salî berdewam kiriye. And it continued for around forty years.
Seydayê Dikê car caran jî li dijî Fransiyan jî şer û pevçûn kiriye. Seydayê Dikê also occasionally fought and skirmished against the French.
Tê gotin ku Seyda Axa, kesayeteke adil û welatparêz bû. It is said that Seyda Agha was a just and patriotic personality.
Di dema serweriya Fransiyan da, Seydayê Dikê serkêşiya şereke mezin li dijî wan dike. During the French rule, Seydayê Dikê led a great war against them.
Û di encamê de, li geliyê Tîran, tîrêna leşkerî ya Fransî diqulibîne. And as a result, in the Tiran valley, he overturns the French military train.
Û her wiha boyerek din jî li Çerxereya Badîna diqewime. And likewise, another incident occurs at the Badina intersection.
Û dîsa êrîşî tîrêna leşkerên Fransî dikin û gelek ziyan digihîjin wan. And again they attack the train of French soldiers and inflict much damage on them.
Lê piştre artêşa Fransî dikeve gundê Qîsim û gef li wan dide. But afterwards, the French army enters Qisem village and threatens them.
Hewl dide ku gundiyan bişewitîne. It attempts to burn the villagers.
Lê piştî danûstandinê ji gund vedikişin û bi firokan bombebaran dikin. But after negotiations, they withdraw from the village and bombard it with airplanes.
Û di yek ji gund hebû. And there was a unit in the village.
Tê de xelkên gund dibin siya xanedana gundê divî odeyê decivîn. In it, the people of the village would gather under the shadow of the village's noble family in this room.
Hemû şîn û şahiyên xwe bi hevra parve dikirin. They shared all their mourning and celebrations together.
Û bi awayekî komînal, hemû pirsgirêkên xwe bêyî danûstandinê çareser dikirin. And in a communal way, they resolved all their problems without [external] negotiation.
Belê temaşevanên hêja, gera me di gundê Qîsim da îna berdewam e. Yes dear viewers, our tour in Qisem village continues.
Naha jî em derbasî cem dayika bûn e. Dayika jî xwarin hazir dikirne. Now we have moved to be with the mothers. The mothers have prepared food.
Tiştê wan bi taybet hazir kirine. Şîranî hazir kirine. They have prepared their special things. They have prepared sweets.
Naha destpêkê jî em ê dayika nas bikin. Merheba ji we ra. Now, first, we will get to know the mother. Hello to you.
Ehlen we sehlen. Welcome.
Navê we bi xêr? What is your name, with goodness?
Navê min bi xêr Zeyneb e. My name is Zeyneb, with goodness.
Serçava. You are welcome.
Navê min Leman e. My name is Leman.
Serçava min. Navê te dayê? You are welcome. Your name, mother?
Semîra ye, jina şehîd im. It is Samira, I am a martyr's wife.
Serçava min dayê. You are welcome, mother.
Wa şîranî hazir kiriye, wa xwarin hazir kiriye. You have prepared sweets, you have prepared food.
Em ê destpêkê da cem te da. We will start with you.
Hê. Yes.
Te çi hazir kiriye? Ka ji me ra nekey ser tiştê xwe. What have you prepared? Tell us about your things.
Me... heva qatmer me hazir kiriye. We... we have prepared this 'qatmer' (pastry).
Heva şekir û zeyt e, dikin qatmerê. This is sugar and oil, they put it in the qatmer.
Hûn destpêkê nanê xwe çêdikin? Do you make your bread first?
Ee, nanê xwe çêdikin. Me nan çêkir. Yes, we make our bread. We made bread.
Nanê sêlê ye? Is it griddle bread?
Hê nanê sêlê çêkir. Paşê dîna, me qatmer çêkirin tegro bişewitin ser sêlê. Yes, we made griddle bread. Then afterwards, we made qatmer so they brown on the griddle.
Piştî wê, wa şekir li kir? After that, you put sugar on it?
Ee, me şekir kir, şekir ser text dikinê. Yes, we put sugar, we put sugar on the board.
Şekirê hûr, ê çayê? Fine sugar, for tea?
Ê çayê, erê. Ser text dikinê, paşê dibêjin ser da. For tea, yes. They put it on the board, then spread it on top.
Û zeytê? And oil?
Û zeytê jî ser text dikinê û paşê dibêjin. And they put oil on the board too and then spread it.
Ev wa, te piştî wê. This one there, you [did] after that.
Û ka ji me ra, ser vê nanê jî meke. And tell us, talk to us about this bread too.
Hev nanê jî, me şer bi zilme çêkir e, nanik çêkir e, evî ristira me... yekî bi zilme kuncî kirine. This bread too, we made it with... we made a bread, with this roller... we put sesame on one.
Ev ne bi zilme kuncî na. It's not with 'zilm' (herb), it's sesame.
Tu çi dikewiyê? What do you put in it?
Tiştek na, bes kuncî û nan e. Nothing, just sesame and bread.
Hevîr û kuncî ne. Dough and sesame.
He. Yes.
Ev ji bo kê tê çêkirinê? For whom is this made?
Ji bo kê... guna... bapîra û kalka ji çêdibû hev nanê. For whom... sin... it was made for grandmothers and grandfathers, this bread.
Yanî ev nanê adî ye? So is this normal bread?
Nanê adî ye, yêkî firnê ye. It's normal bread, like bakery bread.
Yekî firnê ye. Like bakery bread.
Bes kuncî dikinê şta nav bidê bê zilme. They just put sesame in it so it's called 'bê zilme' (special type).
Û bi zilmek hewsona jî hene, bes me yê hewsona çênekirine. And there are ones with that kind of 'zilm' too, but we didn't make that kind.
Yanî berê di gunda da, nanê sêlê dikirin? So in the past in the villages, they used to make griddle bread?
Erê yo. Yes, indeed.
Û ev nana dikirin. And they made this bread.
Heva jî li dû dikirin. This one too, they made it alongside.
Dû nanê sêlê. Alongside the griddle bread.
He. Yes.
Û ew din? And the other one?
Hev jî şta me hevîr istira, me nanê xwe pehn kir, bi tegro bijart... This one too, like we rolled the dough, we flattened our bread, fried it well...
Navê wê çiye? What is its name?
Bişbiş e navê wê. Its name is 'Bishbish'.
Bişbiş. Bishbish.
Me di nava rûn da sor kir. We fried it in oil.
Û me ser sêlê dîna, û rûn dikinê û dimistiqînin û ha, xelas bû. And we put it on the griddle, and put oil in it and knead/soak it and there, it's done.
Ev şîranî ye. This is a sweet.
Şîranî ye. It is a sweet.
Ev jî şîranî ye. This is also a sweet.
Heva jî... This one too...
Ev ji bo, zemanê ber te dizanî çawa dikirin? This was for, in the old times, do you know how they did it?
Diçîn zeyî... They would go to a woman who gave birth...
Diçûn cem zeyikê? They went to the woman who gave birth?
Digot em kê nanê rûn bibin cem qîza xwe. Şûni helwa û dera, nanê rûn dikin qaskek çêdikin dibin zeyî. They said let's take oily bread to our daughter. Instead of halva and such, they make oily bread, make a pot of it, and take it to the woman who gave birth.
Demê keçik didan? When they gave the girl away (married her)?
Hê. Yes.
Dibe çil, diçin dîndinê, diçin dîndinê, nanê rûn dibirin. When it becomes forty days, they go to visit her, go to visit her, they used to take oily bread.
Berê dema keçik didan, çi qas ro berxwe dida, heta diçû cem keçikê? In the past when they gave the girl away, how many days did they wait until they went to the girl?
Ee... Uh...
Ev ne bîst ro bûn, we ne meheke, we ne hewa... zêde naçî. It hasn't been twenty days, not a month, not that... it doesn't go much further.
Yanî wê demê da we nan û tişt çêdikirin? Meaning, back then you used to make bread and things?
Dibêm îşev kaskê Xwedê gavê xweş helwe. I say tonight, may God make the time sweet like halva.
Şîranî ye? Is it sweets?
E şîranî, erê. Yes, sweets, yes.
Spas darê jê. Ka emê ji vê da jî... Thanks to her. Let us see from this one too...
De te çi hazir kiriye? So what have you prepared?
Me şîranî hazir kiriye. We prepared sweets.
Emê siftê... We will first...
Wa herdu şîranî hazir kiriye? Did you both prepare sweets?
Me herdu hazir kiriye. We both prepared it.
Siftê em dimsê xwe dikin qaskê. First we put our molasses in the pot.
Didin ser êgir. We put it on the fire.
Navê wê çî ye? Şîraniya te navê wê çî ye? What is its name? What is the name of your sweet?
Qeyq. Qeyq.
Qeyqa kuncî ya berê. The sesame Qeyq of the past.
Ev jî kevin e? Is this old [traditional] too?
Ev jî, e bêje kevin e. This too, yes say it is old.
Bavo pîra domaya tişta. Oh father, the old ladies remained [loyal] to things.
We heywan çêdikirin? Did you produce this from animals?
Em tim çêdikin. We always make it.
Ka ji me ra bêjin çawa çêdikin. Tell us how you make it.
Em qaskê xwe tînin, dimsê xwe siftê dikinê. We bring our pot, we put our molasses in it first.
Dimsî? Molasses?
Î rezan. Of the vineyards [grape molasses].
Dimsî rezan dikinê. They put grape molasses in it.
Û paşê em kunciyê xwe dikinê. And then we put our sesame in it.
Û em gûzê xwe dikinê. Û rind dikelînin, em vala dikin ser tepsiyê. And we put our walnuts in it. And we boil it well, we empty it onto a tray.
Paşê em dikin cûmik û dikin sahana xwe. Then we make it into lumps [pieces] and put it in our plates.
Win çi qas dikelînin? How long do you boil it?
Teqrîben nîv saetê, sê rûb’ saetê em dikelînin. Approximately half an hour, three quarters of an hour we boil it.
Win dikelînin pişta... You boil it after...
Piştî ku ew... After it...
Çi dibe yanî? Tîr dibe? What happens to it? Does it get thick?
Tîr dibe, ku tîr bû. It gets thick, when it gets thick.
Em vala dikin ser tepsî, bini tepsî xwe zeyt dikin. We empty it onto a tray, we oil the bottom of our tray.
Û paşê ku hişk bû, em dikin cûmik û dikin ewê sahan û didin ber. And then when it hardens, we make pieces and put it in those plates and serve.
Nabe ku bi dawi nebî ye? Can it be without [that step]?
Na, ewa wî nebî ye, caîz nabî. No, without that, it is not proper.
Destê te sax bin. Bless your hands.
Dayê merhaba, şevbaş. Mother hello, good evening.
Merhaba, bi xêr hatin. Hello, welcome.
Te jî mirîşk aniye. Ka xwarina te navê wê çî ye? You brought chicken too. What is the name of your food?
Navê xwarina me, xwarina taybet a zemanê berê ye, tirşika kundiro ye, û mirîşk e. The name of our food, special food of the old times, squash stew, and chicken.
Û hundurê mirîşkê hebandiye, bi nok û kelandiye. And the inside of the chicken is stuffed, with chickpeas and boiled.
Lê mirîşka berê nûka ne dikirinê. But they didn't do chickens of the past like now.
Paşê em dikin frîk û riz. Nûka em dikinê. Then we make freekeh and rice. Now we do it.
Na hundurê vê mirîşkê... No, inside this chicken...
Pîvaz û ew têda heye. Onions and that are inside.
Te çi û çi tevî hev kiriye? What and what did you mix together?
Pîvaz me kiriye, me av kiriye... We put onions, we put water...
Derman, qerebîber. Spices, black pepper.
Û tiştê wina me kiriye. Paşê em didin ser riz û bi frîk. And things like that we did. Then we put it on rice and freekeh.
Û goştê xwe didin ser û rûn boşt dikin ser û dixwin. And put our meat on top and pour plenty of oil on top and eat.
Ev çi ye? What is this?
Ev jî tirşika kundiro ye. This is also squash stew.
Û tirşê bacanê reş e. Taybet... And sour black eggplant. Special...
Win dibên vê qaskê? Do you call this [the dish in] the pot?
Erê. Em dikelînin û dikin şîv û didin ber. Dikin sîniya. Yes. We boil it and make dinner and serve. We put it in trays.
Ev jî tirşê kundiro ye. Kundir... This is also squash stew. Squash...
Hav? This?
Heva nok dikevê. Û tirş dikevê. Sîr dikevê. Chickpeas go in this. And sourness goes in. Garlic goes in.
Û em ber êvarê şîvê re dixwin. Yanî heva jî taybet şîvê berê kevn e. Tirşê kundiro. And we eat it for dinner in the evening. Meaning this is also special old dinner of the past. Squash stew.
Heva jî qoliq e. Em vê jî dikin şîv. Qoliq e. Qoliqê vê kundirê ye. This is also 'qoliq'. We make this dinner too. Qoliq. Qoliq of this squash.
Şeva zivistanê. Winter night.
Şeva zivistanê. Em têda hûr dikin nanê xwe. Winter night. We crumble our bread in it.
Win nan têda hûr dikin? You crumble bread in it?
Em nanê tenûrê têda hûr dikin. We crumble tannour bread in it.
Û sîra kuta duguşin ser û rûnê sorkirî duguşin ser. And we squeeze crushed garlic on it and pour fried oil on it.
Têr rûn? Lots of oil?
Têr rûn. Heta em dixwin. Lots of oil. Until we eat.
Ew goştê navê... That meat inside...
Em wê jî dikelînin. Em wê jî çêdikin. We boil that too. We make that too.
Û em ber êvarê şîvê ra dixwin. And we eat for dinner in the evening.
Ev jî şîvê kevn e. This is also old dinner.
Şîvê kevn e. Old dinner.
Hûn taybet zivistanê dikin yan havînê? Do you do it specially in winter or summer?
Em taybet zivistanê da dikin. We do it specially in winter.
Yanî dema dervedaye win dikin hundir? Meaning when it's outside you do inside?
Erê. Yes.
Û hewa zate, me got ser dîrokê kevn e. And this weather/air actually, we said it's old history.
Em dibên ax û welat. Em dibên ax û welat, yanî bi hev ve girêdayî waye. We say land and country. We say land and country, meaning it is tied together like this.
Em dibên ax mirin e, û welat cîhan e. We say soil is death, and country is the world/life.
Em cîhanê dikin Kurdistan e. We make the world Kurdistan.
Kurdistanê, em dibên, mirov bibînin. Em bi çavên nûka berî giyan axê dipirsin. Kurdistan, we say, people see. We ask the soil with new eyes before the soul.
Em dibên welat, kanîya zêran e. Cîyê şêra û mêran e. We say country, spring of gold. Place of lions and brave men.
Cîyê jin û mêran e. Place of women and men.
Spas darê jê. Thanks to her.
Ka em nêzikî disa vê gerrê bini cam da yê. Let's approach again this circle...
Dayê ka tiştekî ji me ra bêje. Xwarina weyî taybet berê, we çi çêdikirin? Mother tell us something. Your special food of the past, what did you make?
Berê me kofte çêdikirin. In the past we made meatballs.
Me bisbisk çêdikirin. We made 'bispisk' [cookies].
Me nanê rûnşta tenûrê dikir. Me qatmer dikir. We made thin bread of the tannour. We made Qatmer [layered bread].
Me kitayî dikirin. We made 'kitayi'.
E berê tişt wina bûn. Yes, the past things were like that.
Kitayî ye... Kitayi is...
Kitayî, genim. Genim didan serî, nûkê xav dikirinê, goştî dikirinê. Kitayi, wheat. Put wheat on top, put raw chickpeas in it, put meat in it.
Xwaraniya... em çêdikirin zate çêkirin e. The food... we made it, actually making it.
E he me dikir. Yes we made it.
Û me şorbê şîparek dikir. And we made Shishbarak soup [dumplings].
Î nûka moda warta xelas bûye. Warta moda nemaye. Têr bûn millet. Now that fashion is finished. That fashion doesn't remain. People got full.
Na win çi dikin? Çi çêdikin? Now what do you do? What do you make?
Nûka şta em vê îşî çêdikin. Hwr em çêdikin. Em kişk çêdikin. Now we make this work. We make Hwr [?]. We make kishk.
Dîsa tiştê kevin. Wa vegerrandin yanî. Again old things. They brought it back.
E tiştê heywanan. Yes animal things.
Ê şîvê em germî nîskê dikinê. Şaîre dikin. Kûrka dikin. Şorbê nîskê dikin. For dinner we make lentil soup. Make vermicelli. Make Kûrka. Make lentil soup.
Nexweş hamd dikin. We make sour [soup] for the sick.
Tirşê hêlînê dikin. We make 'Hêlîn' sour soup.
Tişta heva. Things like this.
Ev nê zivistanê ne. These are for winter.
He avê zivistanê, ma zivistan. Yes for winter, surely winter.
Havînê? Summer?
Havînê şta xidra ye. Ha fasûla ye, hawa kundir e, hawa bacan e, hawa bacanê reş e. Tişta hewa. Summer is vegetables. This is beans, this is squash, this is eggplant, this is black eggplant. Things like this.
Şîvê havînê jî hewa. Summer dinner is also this.
Bacan, xidra ye ûbînê. Eggplant, it's vegetable of summer.
Xidra zivistanê em tiştî naxwin. Vegetable of winter we don't eat things.
E kûlikê germê tiv nate xwarinê yaw. Squash of heat is not eaten oh man.
Yanî zivistanê xweşbûn, zivistanê. Meaning they were good in winter, winter.
Are xweş e. Yes it is good.
Nûka wextê xwe ye, nûka wextê kûlikê ye. Now is its time, now is time for squash.
Are nûka wextê kûlikê ye. Yes now is time for squash.
Ber sûbê xwarina we çi bû? What was your food before morning?
E yanî me xewra dikirin, xewra nîskê. Yes meaning we made breakfast, lentil breakfast.
Xewra nîskê me hîna kirin. We made lentil breakfast.
Em niha bulxurê xwe nerm dikin. Now we soften our bulgur.
Û nîskê xwe dikelînin. And we boil our lentils.
Û ber didin ser mist didin, mist didin, xewra nû çêdikin, dixwîn, hûna xweş in. And put on top, handfuls, handfuls, make fresh breakfast, eat, very good.
Û xewra berê, zemanê berê dikirin. And breakfast of the past, they did in the old times.
Ser te rafê dibraştin. They roasted on the shelf [stove].
Digo xewrê berê hûna glûba dikirin ber êr. She said breakfast of the past they made lumps/balls in front of fire.
Ser te rafê ssor dikirin, rûn sipi dikirin zeytê dixwarin. They browned it on the shelf, put white oil/fat, olive oil and ate.
Hejîr hewna cîranê ma nebiyê çêkirî, cîranê ma yê kekê Mistefa ye. Figs, it seems our neighbor didn't make it, our neighbor is Brother Mustafa.
Hejîr e. It's figs.
Te çêkiriye? Did you make it?
Erê teyî soxbe. Yes may you be alive.
Te çawa çêkiriye? Hevana hejîr ne. How did you make it? These are figs.
Welle hejîr silef em tînîn hûş dikin. Well figs first we bring and peel.
Û paşê badî me hûş kir şwînda ez tînim kelkê vê dikim safiya çêdikim. And after we peeled, I bring the kettle/pot, make the syrup/filter.
Cîcîk şekir dikimê avê. Put a little sugar in water.
Û cîcîk sda dikimê. And put a little soda in it.
Avê kel dikînim. I boil the water.
Avî ji têda dikelim wî hejîrna. That water I boil with those figs inside.
Hejîrê hişk. Dried figs.
Ezê jî darxînim misfa yekim. I will take out and strain.
Û misfa xwej dare vî, ezê rabim tîkim mokîna... mokîna evîr. And after straining, I will stand and put in the machine... dough machine.
Û ezê bîkûn gûzê mi hazir ne. Behîvê mi hazir ne. And I will make my walnuts ready. My almonds ready.
Giyê mêrdînê. Mardin herbs [cloves/spices].
Û ezê bi qewrînim wajî. And I will roast them too.
Me yona û reşreşk û wajî bikutim. And fennel and black seeds and pound them too.
Ezê wajî tevî kimê. I will mix them too.
Ezê lê bixistrim û heta evdê dibînê, îm paşê ezê cûm kim. I will stir/beat it and until... then I will make lumps.
Yanî plastîk pir xweş çêbûne. Meaning the texture became very good.
Wa çi tevî kiriye? What did you mix in?
Welle gûz, behîv, reşreşk, û meyane. Well walnuts, almonds, black seeds, and fennel.
Û cûz hind... And coconut...
Û cûz hind paşê pê si troyî. And coconut afterwards sprinkled on top.
Destê te sax bin. Bless your hands.
Spas ji were jî. Mal ava be. Emê xatira xwe ji wan bixwazin. Thanks to you too. Be prosperous. We will say goodbye to them.
Xwedêkî masiya wanê de. Nû xwaş bin, can sax be. God give them... Be happy, be healthy.
Merhaba ştero. Hello uncle.
Serçava hatina we bi silametî be. Welcome, may your coming be safe.
Sax be. Em destpêkê wenas bikin. Be healthy. Let's introduce you first.
Navê min Omerê Reşîdê Seydî Dîkê berdibin. My name is Omer son of Rashid son of Seydi Dike.
Serçavan apê Omer. With pleasure/respect Uncle Omer.
Serçavan. With pleasure.
Gundî we pirr naniye... pirr meraq li gund heye hene? Your villagers are very... there is much curiosity in the village right?
Jê meraqek dibînin win nêçîrvan in. From a curiosity we see you are hunters.
Win nêçîrvan in? Are you hunters?
Temam. Nêçîr... yanî wak ji koka me da maye eva. Right. Hunting... implies it remained from our roots/ancestry.
Daspêkê kî nêçîrvan bû? Kî di gund da hebûn? Who was a hunter in the beginning? Who was there in the village?
Daspêkê bavpîrê min bi xwe diçû nêçîrê. In the beginning my grandfather himself went hunting.
Başqe wî kî hebûn? Who else was there besides him?
Du ro apê min diçûn, bavê min diçû. Then my uncles went, my father went.
Û du ro... we heta nû jî em e bi xwe darrin îstîmrar jî dikin yanî. And then... and until now we ourselves go and continue.
Yanî gund hemî nêçîrvan in? So the whole village are hunters?
Hemî e pirr nêçîrvan in. E pirr nêçîrvan in. All, yes, most are hunters. Most are hunters.
Wak bavkê ma diçûn, ew diçûn ovê bana. Like our fathers went, they went to the wild.
Ovê çolê bota. The desert of Bota.
Diçûn kuderê? Where did they go?
Derdiketin çê. Eger kew leba to, kerg leba to, çi leba to... They went out. If there was a partridge, a rabbit, whatever there was...
Wê dabetine. They would catch it.
Tu bi xwe jî nêçîrvan î? Are you a hunter yourself?
We ez bi xwe nêçîrvanekî dehf im. And I myself am a trap/net hunter.
E ne çûme ovê bana. I didn't go to that wild.
Em diçûn beriyê. We went to the desert.
Wak Ebû Ricmê, beriyê Tedmurê. Like Abu Rujm, desert of Palmyra.
Tarafi beriyê Humsê. Towards the desert of Homs.
Em çûnê wir jî. Salê deh rojan em diçûn. We went there too. Ten days a year we went.
Waxtê xwe heye. It has its time.
Di mehê şibatê da, deh pazdehê şibatê da, bel’edê em diçûn. In the month of February, 10th-15th of February, we would go.
Heba ovê nêçîrê. Yanî nêçîrê kawi dehf. That was the hunting time. Meaning hunting partridges with traps.
Em diçûn deh rojan em xwediman. Deh dozdeh rojan diman. We went for 10 days we stayed. 10-12 days we stayed.
Yanî wak rehlekî hin, me kêfa xwe didî. Like a trip, we enjoyed ourselves.
Nû kêf xweş dibîn... Now enjoyment is good...
Win çend kes diçûn? How many people went?
Welle heta deh zilam jî em diçûn. Şeş jî diçûn. Well up to 10 men we went. 6 also went.
Ji gund bûn an ji derveyî gund bûn? Were they from the village or outside the village?
Car na em ji gund diçûn. Car na ji derî gund jî em ba bra rê diketin. Sometimes we went from the village. Sometimes from outside the village we set off together.
O we fatrakê virda nêçîr me nehandin... lezetî wî nema. And this period lately hunting we didn't bring... its flavor didn't remain.
No berê lîskê we çibûn? Dîk jî hazir kirine? No, before... what were your games? You prepared a rooster too?
Evledê me? This child of ours?
Temam, heva ezê, opikî me bû, berdigo Hebeş Axa. Right, this... I had an uncle, they called him Habesh Agha.
Li Seydî Dîkê. Of Seydi Dike.
Wî jî esas da dîk cem hebûn. Basically he had roosters.
Bo dîkê Gêlanî cem hebûn. He had Gelani roosters.
Û ber didan şera, am jî zarok bûn. And they let them fight, we were kids.
Demê ke ew şerna dikin, em zarok bûn. When they fought, we were kids.
Me diçû wak va zarokna xurr lê sê dikir. We went like these kids standing watching.
Ma digot çiye ev? We said what is this?
E tima kîp ser dikeket naha? So who won then?
Di wê demê da... eger dîkî wî birra biya, bi xwe jar je dikir. At that time... if his rooster won, he himself would shout.
Kew jî hene li gunda? Are there partridges in the village?
Kew neha cem min zûkaye. Partridges now I have a pair.
Cem biraziye min jî zûkaye. My nephew has a pair too.
Cem hemîya hene. Everyone has them.
Win difroşin yan win xwedî dikin? Do you sell or raise them?
Na welle em xwedî dikin. No by God we raise them.
Lê ma manzar di nava. But just a view/scenery in them.
Em pê dernakevin nêçîrê. We don't go out hunting with them.
We kewa berdan hevdê? Did you let partridges fight?
Bi xwedê berdan hev. By God, let them fight.
No wa birayê min gotî, tim destê xwe ser şewkê. No as my brother said, always hand on cap.
Ama hema ji bo manzar me hewandiye. But just for the view we kept them.
Pê tesela bin. Meraq e ke. Em berin nadin hev. To be consoled by them. It's a curiosity. We don't let them fight.
Spas darê jê. Emê nûka ji vî milî jî bipirsin. Thanks. Now let's ask this side too.
Merhaba ştero jê. Hello uncle.
Ehlen wa sehlen. Welcome.
Te dîk jî hazir kiriye? You prepared a rooster too?
Na winê çi bikin? Now what will you do?
Navê te çi ye? What is your name?
Navê min Dîko Berdenhev. My name is Diko the Rooster-Fighter.
Tu kîjan gundî yî? Which village are you from?
Ez ji sakînê ên... li Pismomî me ne. I am one of the residents of... I am from Pismomi.
Ev dîkê te ye? Is this your rooster?
Vîn tiştê min berdenhev de, le... This thing of mine is for fighting, but...
Çiqas wext e tu xwedî dikî? How long have you been raising them?
Weleh ji pir kevn da, pir gundotî cem me. By God, since very old times, it is very common in our village.
Ji gunda jî tînin? Do they bring them from the villages too?
Ji gunda jî tînin. Heywanê navê... pir hatine, yanê heta sed dîkî min... yanê xwedî kirine. They bring them from the villages too. The animals... many have come, I mean I have raised up to a hundred roosters.
Sed dîk, ha? A hundred roosters, huh?
Sed dîk e. Û dîkê min... yanê, hato Tirkî, hato derkê, çêre dibî. It is a hundred roosters. And my roosters... I mean, they come from Turkey, they come from outside, they graze.
Ev dîk, dîkê şer e, ne? This rooster is a fighting rooster, right?
Ha, bixwe ye. Yê esasî ye ev e. Yes, it is the one itself. This is the genuine one.
Ev dîko, dîkê şêr dikuje ez bêjim. This rooster, I'd say it kills lion roosters.
Yanê ji Bakur jî tînin bo te? So do they bring them from the North [Turkey] for you too?
Ji Bakur hatin, gotin kê bifroşe, min got ez dîkê xwe nafiroşim. Li wê derê mubaxe ye. They came from the North, they said sell it, I said I won't sell my rooster. It is priceless there.
Berdenhev şer... dar û do digrin. Min jî got tiştê rind xelet e ku bifroşim. Ev esas e ke, turas e ke. They organize fights... they bet money. I also said it is wrong to sell a good thing. This is a foundation, a heritage.
Çiqas dan? Heqê xwe çiqas e? How much did they offer? What is its price?
Wele dused û pêncî hezar dan min, min neda. By God, they offered me two hundred and fifty thousand, I didn't give it.
Ev? This one?
Ev dîko. Dused û pêncî hezar. This rooster. Two hundred and fifty thousand.
E, vî navê wî çi ye? So, what is this one's name?
Her yek navekî lê dinee. Everyone gives it a name.
Min got navê wî çi ye? I said what is its name?
Me nav lê nanîye... xas e. We haven't named it... it is special.
Yanê dîk eke çê be... I mean if a rooster is good...
Mesela dibên, dîkê şêr, mesela, ev e, mesela, pehlewan e, qabadayî ye, mesela... For example they say, lion rooster, for example, this is, for example, a wrestler, a tough guy, for example...
Yanê wekî vî dîkî ne? Dîkê me? Is it like this rooster? Our [ordinary] rooster?
Na, ne dîkê gund e na. No, it is not a village rooster, no.
Ez wê dipirsim yanê. That is what I am asking.
Ev dîko cinsê Hind e. Ne dîkê ew e yanê... ne eynî cins e. Tu nêrî... This rooster is an Indian breed. It's not that rooster... not the same breed. You look...
Evê dibên dîkê qerereş, ev ne ew e. Dîkî cins e, tu xurê lê seyke. They call this one the black rooster, this is not that. The rooster is a breed, look at its spurs.
Ev dîko vêra dibên... dîkê... ew... ê Gêlanî. They call this rooster... the rooster of... that... of Gailan.
Bes bixwe dîk yanê na bendî, ew bê şer nake. Zimanê wî... yanê ew tê ye, wekî tîrê mar. But the rooster itself, I mean [unclear], without that it doesn't fight. Its tongue... I mean it comes, like a snake's tongue.
Dîkê te jî çi ye? What is your rooster?
Ew jî eynî hewa ye. That is also the same type.
Ew jî nefsê wê new'î ye. It is also the same species.
Bes muwasefaten dîkê şer hene yanê. But there are specifications for a fighting rooster.
Dîkê şer, kulkê xakî tenik be. A fighting rooster, its feathers should be thin khaki.
Êkê hebe, kulkê xakî wek be'îva be. One should have, khaki feathers like an almond.
Niklê xakî kin be û xwar be. Wekî teyrê... Its beak should be short and curved. Like the bird of...
Çavê duî yekî nezer bin, yekî spî bin. Its eyes, one should be yellow, one should be white.
Pşta xwa, yekî wek pşta kûsîya be, glok be. Its back, one should be like a turtle's back, round.
Û lingêt xwa, yekî pir ne dirêj bin û ne kin bin. And its legs, they shouldn't be too long or too short.
Û berkulkê tenê dikeviyê... yekî bêlî neke, yekî dûz be. And the chest feathers should just fit... it shouldn't stick out, it should be flat.
Li sîngê dîk. On the rooster's chest.
Yanê muwasefaten hene. So there are specifications.
Û dîkê tewr... tewrî merxûb... And the rooster... the most desired type...
Reng... yekî ya sûr be, ya reş be. Î sûr ê yekê ye. Color... it should be either red or black. The red one is number one.
Dîkê lûnê xwa reş e diduyê. The rooster with black color is number two.
Ê çima wane? Why is it like that?
Hewa, her tiştek waye. Noko makînen hene... lûnê xwa, lûnek heye merxûbê wî lûnê heye. Dîk jî wane, rengî vî. Well, everything is like that. Now there are cars... their color, there is a color, a desired color exists. Roosters are like that too, this color.
Temam, hûnê berdin hev de? Okay, will you let them fight then?
Ka kerem kin. Please go ahead.
De ka. Come on then.
No ha, îşaretê didin hev de. Haydê apo, bistin. Look now, they are signaling each other. Come on uncle, take them.
[Music and sounds of roosters fighting] [Music and sounds of roosters fighting]
Nuha çi bû? What happened now?
Nuha gembêl in... yanê dibê heta yek dimire û nareve. Now they are locked... I mean it goes until one dies and doesn't run.
Ev new'î van dîkan narevin. This species of roosters don't run.
Yeke bimre, heta mirinê li hev didin. One must die, they fight until death.
Paşê didewitin? Then they collapse?
Wextê ye bi xwe. It is about time actually.
Wextê gelek heye, nîv saet, sê rûb'e saet, belê dike kîjanê çûyî. There is a lot of time, half an hour, three quarters of an hour, depending on which one goes.
Nuha kîjanek bi ser ketî? Who is winning now?
Nuha wekî hev in. Now they are equal.
Ta'et, wele. Stamina, by God.
Ta'etê... kê dikişe ser kê? Stamina... who pulls ahead of whom?
Awa wextê kêm da hinî... Like, in a short time still...
Bi saetan... saetan dajo. For hours... it lasts for hours.
Ev o wextê kin de, nîv saet, sê rûb'e saet, belê dike kîjanê çûyî... ê belê bike. This one in a short time, half an hour, three quarters of an hour, depending on which one goes... which one does it.
Ê em spasîya we dikin. Ka dîkê xwe jî bigirin. Well, we thank you. Go ahead and grab your roosters.
Belê temaşevanên hêja, li vir jî em gihîştin dawiya bernameya xwe. Yes dear viewers, here we have reached the end of our program.
Li vir jî emê xatira xwe ji we bixwazin. Here we will say goodbye to you.
Îro em li gundê Kîkî bûn. Today we were in the village of Kiki.
Heta hefteyek din... Until another week...
Li gundekî din... Emê dîsa bi hev re bin. In another village... We will be together again.