Belê temaşevanên hêja, vê carê jî me berê xwe daye gundê Me'reskê. Yes, dear viewers, this time we have headed to the village of Ma'arske.
Gundê Me'reskê jî girêdayî navçeya Şera ye. The village of Ma'arske is also connected to the district of Shera.
Dema mirov bixwaze derbasî Çiyayê Kurmênc be, destpêkê mirov derbasî gundê Me'reskê dibe. When one wants to enter the Kurd Dagh, one first passes through the village of Ma'arske.
Xwezayiya vê gundê jî gelek xweş e. The nature of this village is also very beautiful.
Niha jî dema kiraza ye. Now is also the time for cherries.
Me xwest di vê mehanê de em derbas bibin, We wanted to pass through during this month,
ka em bi hev re derbasî gundê Me'reskê bibin, em bi hev re nas bikin. so let's go to the village of Ma'arske together and get to know it.
Mamoste Memdûh, merhaba çawa yî? Teacher Memduh, hello, how are you?
Ehlen we sehlen, ser sera ser çava. Welcome, you are very welcome.
Hûn li gundê Me'reskê ne. You are in the village of Ma'arske.
Em bixêrhatina we dikin û em spas dikin. We welcome you and we thank you.
Spas, em îro derbasî gundê Me'reskê bûne û destpêkê jî em derbasî cem te bûne. Thanks, we have entered the village of Ma'arske today and first we came to you.
Me xwest hinekî em agahiyan li ser çandiniyê nas bikin. We wanted to learn some information about agriculture.
Di gundê we de çi tê naskirin? Hêna bêtir di çandiniyê de, yanî... What is known in your village? Specifically in agriculture...
Gundê Me'reskê, wek hemû gundên herêma Efrînê, Çiyayê Kurmênc, bi çandiniyê bi nav û deng e. The village of Ma'arske, like all the villages of the Afrin region, Kurd Dagh, is famous for its agriculture.
Di sereke da bi çandina darên zeytûnê. Ew jî Efrîn giş bi giştî, yanî pê tê nasîn. Mainly by planting olive trees. Afrin as a whole is known for that.
Di vê demê de, niha ji sî sal û vir de jî, li kêlek, rex darên zeytûnê, darên kirazê jî li gundê Me'reskê hatine çandin. Currently, for the past thirty years or so, alongside the olive trees, cherry trees have also been planted in the village of Ma'arske.
Keş û hewayê wê, yanî cewê wê û axa wê, qebûl kir. Its climate and weather, meaning its atmosphere and soil, accepted it.
Ber gundê me Me'reskê gundekî bilindahiya wî 460 metre ye. Because our village Ma'arske is a village with an altitude of 460 meters.
Buhara wê û havîna wê hênik e. Its spring and summer are cool.
Wê hênikbûnê dihêle ev darên kirazê tê de rind bijî, rind bibe. That coolness allows these cherry trees to live well, to thrive in it.
Çunkî darên kirazê darek bejî ye. Yanî bi avdana naxwaze. Because cherry trees are rain-fed trees. Meaning they don't require irrigation.
Û herêma me jî hênikahiya xwe heye, lewma ji ber wê tu dibîne ev dar pir li herêma Efrînê pir belav ne bû. And our region also has its coolness, which is why you see these trees weren't very widespread in the Afrin region.
Li vir, li vî gundî dibe, û li gundê Bilbilkê jî... It grows here, in this village, and in the village of Bilbilk as well...
Ji vê darê hene û bi hezaran dar niha li gundê Me'reskê hatine çandin û ketine ber. There are some of these trees, and thousands of trees have now been planted in the village of Ma'arske and have started bearing fruit.
Û wek hûn dibînin, ber didin, û yanî millet jî debara xwe piştî zeytûnê, millet jî debara xwe bi vê darê dike. And as you can see, they bear fruit, and I mean the people also make their living, after olives, the people make their living from this tree.
Yanî ji kîjan demê darên kirazê çiqas sal bi we re heye? So since when, how many years have you had cherry trees?
Yanî dor 10-15 hezar darî kirazê heye. Meaning there are around 10-15 thousand cherry trees.
Ev dar niha jî bi pirranî di nav darên zeytûnê da têne çandin. These trees are mostly planted among the olive trees.
Û çîçekî ha hejmar, ne ew e, yanî em nikarin li ser hejmarê bisekinin. And exactly, the number, it's not that, I mean we can't focus on the exact number.
Ji ber ko sal bi sal, jê nisbek teqrîben ji sedî dor yek, dudo, sê, sê, heta pênco, hişk dibe, yanî bi xwe hişk dibe, hin nexweşîn hene. Because year by year, a percentage of roughly around one, two, three, up to five percent, dries out, I mean it dries out on its own, there are some diseases.
Taybetmendiyên wê darê jî hene. There are also specific characteristics of that tree.
Ê ji ber wê, yanî dor 10-15 hezar darî kirazê li gundê Me'reskê heye. Well, because of that, meaning there are around 10-15 thousand cherry trees in the village of Ma'arske.
Tiştekî din ez dixwazim bînim ziman, gundê Me'reskê Another thing I want to mention, the village of Ma'arske
berî sî salî, bi zêbeşan dihat nasîn. thirty years ago, was known for watermelons.
Yanî bi rastî, zêbeş, zêbeşê li vederê pir baş dibûn, Meaning in reality, watermelons, the watermelons here used to be very good,
Û hem zêbeşên gilok î, pê ra digotin emrîkî di wî wextî da. Both the round watermelons, which they called American at that time.
Û hem zêbeşên dirêj bûn, wek balgiyan dibûn, zêbeşê bûk pê ra digotin. And also the long watermelons, they were like pillows, they called them bride watermelons.
Ew jî wan zêbeşan, nîvî dikirin axê. And those watermelons, they used to bury half of them in the soil.
Ji ber çi dikirin axê? Dikirin axê ji bo qalqê wê, çîşkî qalew bibe. Why did they bury them in the soil? They buried them in the soil so its rind, so it becomes thick.
Û dima heya dawiya çileya zivistanê. And it remained until the end of the forty days of winter.
Li ser xaniyên me dadanîn û sergênek jî me tûlê zêbeşê dadanîn, ser digirtin. We placed them on our roofs and we also put a cover of watermelon vines, covering them.
Yanî wek tiştek parastinê, heta bi dawiyê çileya zivistanê me zêbeş yanî dadanîn, dixwarin, û hem jî ji firotanê ra. Meaning like a protection thing, until the end of the forty days of winter we kept watermelons, ate them, and also for selling.
Hem jî me bi xwe jî dixwar. And we also ate them ourselves.
Ji zêbeşê bûk, du cure hebûn. Cureyek hebû îçê gindî sor bû, From the bride watermelons, there were two types. There was a type where the inside of the melon was red,
cureyek din jî hebû îçê gindî zer bû. Zer, zer, yanî zer. Hew taybetmendiya vî gundî hebû. and another type where the inside of the melon was yellow. Yellow, yellow, meaning yellow. It was a characteristic of this village.
Lê ji sî sal û vir da, piştî keş û hewa hat guherîn, yanî berf û baran kêm bûn, But for thirty years now, after the climate changed, meaning snow and rain decreased,
û wek hûn dibînin, ev dinya jî çîçkî ber bi germahiyê çû. and as you can see, this world also moved a bit towards warmth.
Ê ji ber wê û baran kêm bû, ji ber wê niha zêbeş nayên çandin li vî gundî. Because of that and the rain decreased, because of that watermelons are no longer planted in this village.
Ji ber zêbeşan va, kiraz ketin vî gundî û wek hûn dibînin, Due to the (loss of) watermelons, cherries entered this village and as you can see,
yanî nisbek pir baş, pir rind gund debara xwe pê dike, û mewsimek, di wextekî da dibe ku meaning a very good proportion, very well, the village makes its living from it, and a season, it happens at a time that
tu fêkî din hîn niha derneketiye. no other fruit has come out yet.
Ji ber wê ev fêkî li Me'reskê pê hat nasîn û bi nav û deng bûn. Because of that, this fruit became known in Ma'arske and became famous.
Di kîjan demê de dest pê dike? At what time does it start?
Bi xwe di yekî gulanê de, yekî gulanê yanî meha pêncan, dest bi çinîna wê dibe. Heya dawiya gulanê. Well, on the first of May, the first of May meaning the fifth month, its harvesting begins. Until the end of May.
Yanî çinîna wê mehekê dirêj dike. Piştî wê mehê, êdî mewsim namîne. Meaning its harvesting lasts for a month. After that month, the season no longer remains.
Xizmetî daran tê kirin, kurm tên kuştin, derman tê kirin, erd tê ajotin. The trees are maintained, pests are killed, they are sprayed, the soil is plowed.
Û tiştekî din, amade dibe heta mewsima din. And another thing, it gets ready until the next season.
Yanî sal bi sal hene. Meaning year by year there are (cherries).
Darê kirazê sal bi sal digire. Ne wek darê zeytûnê ye. Salekê digire, salekê nagire. The cherry tree yields year by year. It is not like the olive tree. One year it yields, one year it doesn't.
Em karin bibêjin yanî bi giştî deh cureyek darên kirazê hene, belkî hûn dibînin hinik sor bûne, hinek jî hîn ker in, We can say that generally there are about ten types of cherry trees, maybe you see some have turned red, some are still deaf (unripe),
Lê dest pê dike ji yekî gulanê de, ji yekî gulanê de, heta dawiya But it starts from the first of May, from the first of May, until the end of
ev deh cureyek, her du-sê roja ev curek dibe. Yanî sinfek. these ten types, every two or three days a type ripens. Meaning a class.
Navê wan çi ne, tu karî ji me re bêje? What are their names, can you tell us?
Bixwedê navên wan hene. Pir in, yanî navên wan, me niha yek jê, cureyeke selef dibêjin, fêr dibêjin. Î buharê, î zûtirîn kiraz, yanî ew zû dibe. By God, they have names. There are many, I mean their names, we now have one of them, they call it the selef type, they say fêr. The spring one, the earliest cherry, meaning it ripens early.
Du ro î telyanî... hûrik e, hewayê, tenê wê pir hûrik e. The second is the Italian... it's small, the weather, its seed is very small.
Hewayê berî gihêştinê dibe. Yanî heta em dikarin bibînin di 25ê nîsanê jî dibe. The weather makes it ripen earlier. Meaning we can even see it ripens on the 25th of April.
Dû re evê taliyanî qirse, û ev e bi rastî xwe kirine, After that, the big Italian ones, and these have truly established themselves,
û evî em... me kirine, yanî ji evî ra, ji kirîn-firotanê ra pir baş e. and that we... we have planted, meaning for that, for buying and selling it's very good.
Du ro emrîkî heye, dû re firansî heye, Secondly there is the American, then there is the French,
Dû re... qelbê teyr heye. Then... there is the bird's heart.
Xetek lê heye wê re dibêjin qos qezah, hinek wê re dibêjin ebû hiz bi erebî. There is a line on it they call the rainbow, some call it Abu Hiz in Arabic.
Cureyek din heye, jê ra çerê û şerabê û dera çêdikin. Ew jî pê re dibêjin weşne. There is another type, from which they make jam and wine and such. They also call that Weşne (sour cherry).
Ew jî tenê wê hûr e, û tama wê mize ye. Its seed is also small, and its taste is sour.
Û ev dar bixwe li ser darê mehlebê tên aşle kirin. And these trees themselves are grafted onto Mahaleb trees.
Yanî destpêkê tu darê mehlebê biçînî, piştî salekê heta du salan te ew dara mehlebê aşla kir. Meaning first you plant the Mahaleb tree, after a year up to two years you graft that Mahaleb tree.
Te aşle kir şûnde, ev dar heta 7 salan ortê dikeve ber. Yanî ber digre. After you grafted it, this tree takes up to 7 years on average to bear fruit. Meaning it bears fruit.
Naha ev a me li ber çi ye? Now what is this one in front of us?
Ev a ev e... ve ra dibêjin î taliyanî. This is... they call this the Italian one.
Mamoste, te got te behsa kir, berî em dest pê bikin bernamê, te got, min lêkolînek çêkiriye ser çandiniyê. Teacher, you said, you mentioned, before we started the program, you said, I have done research on agriculture.
Bixwedê min bixwe yanî lêkolînek li ser darê kirazê bi zimanî kurdî çêkiriye. By God, I have personally done a research on the cherry tree in the Kurdish language.
Teqrîben dor d-û pênc pelk a ye. Û min cureyên gindî jî, gihî bi sûret û bi aşle û bi nexweşiyên wê jî min çêkiriye û min daxistiye yanî. It is roughly around two and five pages (25 pages). And I have also documented the types of seeds, all with pictures and grafting and its diseases, I have prepared and released it.
Û niha jî min pirtûkek li ser jîngehê û daristanên li Çiyayê Kurmênc çêkiriye, And now I have also written a book about the environment and forests in Kurd Dagh,
yanî bi Erebî dibêjin, El-bî'a wel-hîrac fî Cebel el-Ekrad minteqet Efrîn. meaning in Arabic they say, Al-bi'a wal-hiraj fi Jabal al- Akrad mintaqat Afrin.
Di nav wê pirtûkê de, min li ser jîngehê bi taybetî jîngeha herêma Efrînê û daristanên Efrînê ê xuzayî li ser sekiniyeme, In this book, I have focused on the environment, specifically the environment of the Afrin region and the natural forests of Afrin,
Û li ser ê hatî çandin sekiniyeme, And I have focused on what has been planted,
Û li ser keş û hewa yanî menaxê wê, hewayê wê sekiniyeme. And I have focused on the climate, meaning its weather, its atmosphere.
Li ser axê sekiniyeme, piştî wê min... I have focused on the soil, after that I...
... sed û yek cure jê darên dar û wê binî dara, yanî çewêrin pê nexweşiya û pê dera mualece dikin. ... one hundred and one kinds of trees, and under those trees, there are herbs used to treat illnesses.
Min sed û yek cure danîne. Min li ser nefesa dîn, min gî wêneyên wê kişandine, sûretê wê kişandine. I have planted one hundred and one kinds. I took pictures of them all by myself.
Spas ji te ra, mamê Derwêş, gundîyê te, pir spas. Thank you, Uncle Derwêş, for your time. Thank you very much.
Welet ev e, pir spas. It is nothing, thank you.
Di nava gundê Me'rskê de ku mîrata zeman û daristanên kevnar ê taybet hene, ne tenê zarok, lê belê jin jî li ser zimanê Kurdî perwerde dibin. In the village of Me'rskê, which is a legacy of time and has special ancient forests, not only children, but also women are educated in the Kurdish language.
Xelkê gund debara jiyana xwe di asta yekemîn de li ser çandiniya darên zeytûnê dikin. The village people make a living primarily by growing olive trees.
Û baxçeyên fêkî, nexasim darên vîşne, ku bi dehan cureyan têne çandin. And fruit orchards, especially sour cherry trees, which are planted in dozens of varieties.
Di sala 1907'an de dara yekemîn ya vîşne di vî gundî de hatiye çandin. The first sour cherry tree was planted in this village in 1907.
Û piştre li hemû gundên kantona Efrînê belav bû. Digel wê res, ango darên fêkiyan jî ji hemû cureyan têne çandin. And later spread to all the villages of the Afrin canton. Along with that, fruit trees of all kinds are also planted.
Digel baran, gundî zeviyên genim jî diçînin û berhemên wan li bazarên Efrînê difroşin. With the rain, the villagers also plant wheat fields and sell their products in the markets of Afrin.
Hin malbat jî bes xwedî dikin û hin kes jî mêşên hingiv xwedî dikin. Some families only raise livestock, and some people raise honey bees.
Mamo Xelat, merhaba ji te ra. Hello to you, Uncle Xelat.
Ehlen û sehlen û sed mît merhaba. Ehlen û sehlen bi hatina we. Welcome, and a hundred hellos. Welcome.
Me xwest hinîkî em gundê Me'rskê nas bikin. We wanted to get to know the village of Me'rskê a bit.
Ji kengî ve çêbûye ev gund? Malbatên kîjan gundî hatine? Since when was this village established? Which village families came here?
Gundê Me'rskê em xozanên zanan dibêjin Me'rskê. The village of Me'rskê, we elders call it Me'rskê.
Em xozanê zanan, em dibêjin gundê Me'rskê. Berî gundekî ji mêj e. We elders, we call it the village of Me'rskê. From earlier, it is a very old village.
Pir kevin e. Û ev gund Hemkullekan... It's very old. And this village, Hemkullekan...
em gişt malek in. Em gişt ji Hemkullekan e. Berê ev gund, şeş-heft mal e, em gişt ji wê bavî ne. we are all one family. We are all Hemkullekan. Earlier, this village was six-seven families, we are all from that father.
Lê belê noka, kuniyetên me pir bûne. Ev jî kê wekir? Hikûmetê wekir û zemanê Osmaniyan de wekirin. However, now, our surnames have become many. And who did this? The government did it, and they did it during the Ottoman times.
Ne me red kir. Mesele, maliyên Hemkullekan, kuniyetê me bû Topal Hemo. Not that we rejected it. For example, the families of Hemkullekan, our surname became Topal Hemo.
Topal Hemo, yanî di zemanê Tirkan de, Hemkullek seqet bû, Topal Hemo. Topal Hemo, meaning in the time of the Turks, Hemkullek was disabled, Topal Hemo.
Topal Hemo yanî seqet bû. Lê navê wî Hemkullek e. Topal Hemo means he was disabled. But his name is Hemkullek.
Bi Kurmancî em dibêjin Hemkullek. Naho jî em kirine çar-pênc kuniyet. In Kurmanji we say Hemkullek. And now they have made us four-five surnames.
Ya xî ev kuniyet pir çêbûne di nav me de, em gişt Hemkullek in. Em gişt jî mervê hev in. Brother, these surnames have become many among us, we are all Hemkullek. We are all relatives.
Xêr e, ev pênc-şeş kuniyet ê di nav me de, me di xwest û em di xwazin, gişt bikê yek kuniyet ba. Anyway, these five-six surnames among us, we wanted and we want them all to be one surname.
Gişt bi kuniyek ba. Paşê em ji de û çardeh-pazdeh bavan de li vî welatî ne, ji mêj de. All of them to be one surname. Then, we have been in this country for fourteen-fifteen generations, for a long time.
Domer heye, Înal heye, Mistefa heye, Xelîlbaş heye, There is Domer, there is Înal, there is Mistefa, there is Xelîlbaş,
Hebîb heye, Osman heye. Paşê Hemkullek tê, yanî Hemkullek ji sed û pêncî salî vir de ye. There is Hebîb, there is Osman. Then comes Hemkullek, meaning Hemkullek is from one hundred and fifty years ago.
Lê meselê me pir ji mêj e, ji sêsed-çarsed salî de em xozan in, yanî koka me li vir bû. But our history is from a long time ago, we are elders from three hundred-four hundred years ago, meaning our roots were here.
Em ji Hemkullek in, ev gund gişt em ji Hemkullek in. Ne ev gund tenê. We are from Hemkullek, this whole village, we are from Hemkullek. Not just this village alone.
No gundê E'lkê heye, ew jî Hemkullek in. Ew jî pismamên me ne. Now there is the village of E'lkê, they are also Hemkullek. They are also our cousins.
Ew jî pismamê me ne, no sê apê me li gundê E'lkê ne. Gundê E'lkê jî yê me bû. They are also our cousins, now we have three uncles in the village of E'lkê. The village of E'lkê was also ours.
Ew rojê ku em çûbûn em mêvanê wî gundî jî, me bername li wê derê jî çêkir. The day we went, we were guests in that village as well, we made a program there too.
Erê nê, pismamên me ne ev na. Lê apê me li wer in. Yes, they are our cousins. But our uncles are there.
Ez zanibim Serî Kaniyê jî ji pismamên we ne. As far as I know, Serî Kaniyê is also your cousin's village.
Serî Kaniyê jî pismamên me ne. Serî Kaniyê are also our cousins.
Serî Kaniyê, Hemdûş û Hemkullek birakê hev bûn. Hemdûş û Hemkullek birakê hev bûn. Serî Kaniyê, Hemdûş and Hemkullek were brothers. Hemdûş and Hemkullek were brothers.
Na ev bûn, ra dibêjin Hemdûşî, me ra dibêjin Hemkullekî. Lê Hemdûş û Hemkullek birakê hev bûn, birakê hev bûn. Now they are called Hemdûşî, and we are called Hemkullekî. But Hemdûş and Hemkullek were brothers, they were brothers.
Hemdûşî li Kefercenê man, em jî li vederê ne. The Hemdûşî stayed in Kefercenê, and we are in Vederê.
Navê gund jî aw qewirîn Serî Kaniyê bû? Was the name of the village also changed to Serî Kaniyê?
Lê. Berê em çûçik bûn. Kesî negot Kefercenê. Yes. Previously, we were small. Nobody called it Kefercenê.
Gişta digot çi? Emê biçin Serî Kaniyê. Em diçûn Serî Kaniyê. What did everybody say? "We will go to Serî Kaniyê." We used to go to Serî Kaniyê.
Em qeçik bûn, çûçik bûn hinga. Jin ka diçûn Serî Kaniyê wilo, çirê ku av li gund kêm bû. We were kids, small ones then. The women would go to Serî Kaniyê like that, because water was scarce in the village.
Kaniyê jî li nava baxçên belek bû. Cilên xwe, tiştên xwe dibirin li wir dişûştin. And the spring was in the middle of the gardens. They took their clothes and belongings and washed them there.
Li wir ziya dikirin. They did their washing there.
Ew jî evqasî nêzîkê hev in? And they are this close to each other?
E le, ev e, gî kîlometrek e mabêna me û Kefercenê. Yes, it is about a kilometer between us and Kefercenê.
Gî kîlometrek e. Em gelekî pir nêzîk in. It's just a kilometer. We are very close.
Gelo ka kîjan gundên mervên we ne mervê we ne? I wonder which other villages have your relatives?
Mervên me, xirabê şera, qismekî mezin têde mervên me ne. Na dibêjin Mistêko. Dibêjin Mistêko. Em naho ji Mistefê de ji me qetîne. Our relatives, in Xirabê Şera, a large part of them are our relatives. Now they call them Mistêko. They call them Mistêko. Now we have separated from Mistefa.
Malên hene li Xirêbê de, qismekî mezin. Bes ji mêj de ji me qetîne. Na dibêjin Xelbaşo. Ji Xelîlbaş de ji me qetîne. There are families in Xirêbe, a large part. But they have separated from us a long time ago. Now they are called Xelbaşo. They separated from us starting with Xelîlbaş.
Û pir hene, ji mêj de ji me qetîne. Bes ê naho tevrî, ji me re ne nêzîk mayî, em û Hemdûşan e. Hemdûş û Hemkullekî yekî bi nav gotî, birakê hev bûn. And there are many, who separated from us a long time ago. But the ones now, the most closely related to us, are us and the Hemdûş. Hemdûş and Hemkullek were, as named, brothers.
Mesele wusa ye yanî. This is the story, basically.
Inha gundê we çiqasî dixwîne? Çend mal têde hene? Now, what is the population of your village? How many houses are there?
Teqrîben dora hefteyê malî heye. There are approximately around seventy houses.
Hefteyê malî heye. Û em giş jî ji wê bavî ne. There are seventy houses. And we are all from that father.
Gelek ji gund derketin derve? Yanî mesele wek çûne Efrînê, çûne derên din? Did many leave the village? For instance, like going to Afrin, going to other places?
Erê hene, hene. Hene li Efrînê rûniştine, malên xwe li vir jî hene. Û hene wextiyekê li Heleb bûn, bes milkê xwe û malên xwe li vir hiştibûn. Yes, there are. There are those living in Afrin, they have their houses here too. And there were some who lived in Aleppo for a while, but they had left their properties and houses here.
Yên hebûn, di wezîfê de bûn. Li Helebê rûniştî bûn. Yanî ev e gengeşe, karê gengeşe. Yên Efrînê de, dikanên xwe hebûn, derê xwe hebûn, bes... malên xwe... There were those who were employed. They lived in Aleppo. Meaning, it's about business. The ones in Afrin had their shops, their places, but... their homes...
Yanî hem li gund hene, û hem jî li bajar hene. Meaning they are both in the village, and also in the city.
No gundê we bi du navan tê naskirin, Me'rskê û gundê Ûsiv? Now your village is known by two names, Me'rskê and the village of Ûsiv?
Ev navê Ûsiv ji ku hatiye? Where did the name Ûsiv come from?
Ûsiv... Ne me got Ûsiv û Xelîl birakê hev bûn. Birakê hev bûn, du birak bûn. Du gunda xwe hebûn. Ûsiv... Didn't we say Ûsiv and Xelîl were brothers. They were brothers, there were two brothers. They had two villages.
Ûsiv li Me'rskê rûnişt, Xelîl jî li gundê E'lkê rûnişt. Em dibên gundê E'lkê. Ûsiv stayed in Me'rskê, Xelîl also stayed in the village of E'lkê. We call it the village of E'lkê.
Ûsiv li vî derê, ode vekir, odeyê mîvano. Ûsiv opened a room here, a guest room.
Berê li her gundekî odekê mîvano hebû? Did every village have a guest room back then?
E, odeyê mîvano hebû. Berê wekî nahû, makîneyê dar birinê nebûn. Yes, there was a guest room. Back then, it wasn't like now, there were no tree-cutting machines.
Berê ev du gundî, ra merîk derbas bû gihaştiye vî derî, hêvar dibû, ê ku derê here? Digot kî em ê...? Em ê eyan odayê. Em ê bixwin û em ê vexin û em ê xewkin. Em ê sibehê da taştê xwe jî bixwin, û em ê lêxin herin ciyê ku em pê herin. In the past, if a person from two villages over passed by and arrived here, and evening fell, where would they go? They would say, "Where will we...?" "We'll go to the room. We'll eat, drink, and sleep. We'll eat our breakfast in the morning, and then we'll hit the road to wherever we're going."
Berê weha bû yanî. Û Ûsiv xwedî dêwan bû. Yanî rehmet lêkê, Ûsiv, Hecî Ûsiv, xwedî dêwan bû. It used to be like that. And Ûsiv was the host of a diwan. I mean, God rest his soul, Ûsiv, Hecî Ûsiv, was the host of a diwan.
Yanî bi wê, ê xwe derket. That's how he became known.
Naho mentîqe der û dora Efrînê, pirraniyê berê dibêjin gundê Me'rskê, lê gundê Ûsiv? Now the region around Afrin, do the majority of people refer to it as the village of Me'rskê, or the village of Ûsiv?
Ne, ne, pirr dibêjin Me'rskê. Bes va gundê nêzîkî me der û dora we, ê qismek jê dibê gundê Ûsiv. Xêr e le, navê Ûsiv di vî gundî de mafî, û ha xudanê gund bû. No, no, they mostly say Me'rskê. But these villages close to us, around us, a part of them call it the village of Ûsiv. Anyway, the name of Ûsiv remained in this village, and he was the owner of the village.
Erê, wisa bû. Yes, that's how it was.
Gundê we jî di sînorê... bi navbera Efrînê û herêma Şehbayê da ye. Gelek êrîş jî hatin ser we di vê şoreşê de? Your village is on the border... between Afrin and the Shahba region. There have been many attacks on you during this revolution, haven't there?
E, le êrîş sê caran hatin ser me. Me ji gund derneketin. Dawêrtin me, me da wêrt wan, derdiketin... Yes, well, we were attacked three times. We didn't leave the village. They fired at us, we fired back at them, they left...
Yekcaran yekcaran me digot jin û ji gund derxin, qeçkê çûçik derxin. Em mêr di gund de diman, em der neketin. Em qet derneketin. Ebeden em derneketin. Sometimes, occasionally, we'd say "Take the women out of the village, take the small children out." We men stayed in the village, we didn't leave. We never left. We absolutely didn't leave.
Û elhemdulellah em serketin, û reva çûn. E, le çend şehîd ketin, çûn. Bes ciwan jî... And thank God, we prevailed, and they fled. Yes, well, some fell as martyrs, they passed away. But the youth...
Çar caran bi qasiyê me ketin yanî çûn. Û reva çûn. Û neha jî em di wê derê de, weha... Four times they got to our size, I mean, they went. And they ran away. And right now we are in that place, like this...
Em musaytir in yanî. We are in control, basically.
Mamo we qebê, xwedê kê masiyê we nede. Saeta te xweş. Ehlen û sehlen jî hatina we, û em kêfxweş dibin. Û em dixwazin hûn tim herin werin cem me. Uncle, may God bless you, may God not let anything bad happen to you. Have a good time. Welcome, and we are happy. And we want you to always come visit us.
Inşallah em ê tim werin nê. God willing, we will always come.
Ser çavan, hun ser çavan. You are welcome, you are welcome.
Spas ji te ra. Thank you.
Gundê Me'rskê girêdayî navçeya Şera ya Kantona Efrînê 12 kîlometreyî li başûrê rojhilatê navçeya Şera û 17 kîlometreyî li rohilatê bajarê Efrînê dikeve. The village of Me'rskê is affiliated with the Shera district of the Afrin Canton, located 12 kilometers to the southeast of the Shera district and 17 kilometers to the east of the city of Afrin.
Navê gund ji wateya "Me'serê", ango "Kuvaşk"ê hatiye. Ji ber ku gelek kuvaşgehên tirî di gund de hebûn û ev nav lê hatiye kirin. The name of the village comes from the meaning of "Me'serê" (winepress), that is, "Kuvaşk". Because there were many grape presses in the village, and it was given this name.
Derdora gund bi dar û beran e, û hewş û xaniyên gund bi gul û çîçek û darên curebicure n. The surroundings of the village are full of trees and bushes, and the courtyards and houses of the village have various flowers, blossoms, and trees.
Di her malekê de hemû cureyên çîçek û gulan tên dîtin. Ev xuyadeke ku xelkên gund gelekî ji çandiniyê, xweza, û xemlandinê hez dikin. In every home, all types of blossoms and flowers can be seen. This shows that the village people very much love farming, nature, and decoration.
Hemkullek kesê yekemîn e ku di gund de niştecih bûye. Lewma hemû malbatên gund bi malbata Hemkullek têne naskirin, û ew birayê Hemdoş bû, ku li Kefercenê niştecih bûye. Hemkulê was the first person to settle in the village. Therefore, all the families of the village are known by the Hemkulê family, and he was the brother of Hemdûş, who settled in Kefercenê.
Hemû niştecihên gund ji yek malbatî ne, ango malbata Hemkullek... All the inhabitants of the village are from one family, namely the Hemkullek...
Golek ji eşîra Şikakan e, A branch of the Shikak tribe,
Her wisa navê malbata han ku yek ji li gund e Likewise, the name of this family, which is one of the families in the village,
El Kêcî, nişteciyê gund in El Kêcî, they are residents of the village
Û li wir dijîn. And live there.
Gundê me, rûbera wî ne mezin e, Our village, its area is not large,
Lê hewşên wan mezin û fereh in. But their courtyards are large and spacious.
Lewma tenê nêzî heştê xanî Therefore, there are only about eighty houses
Û derdora hefsed kes li gund dijîn. And around seven hundred people live in the village.
Li bakurê gund, serê kaniyê, In the north of the village, at the head of the spring,
Rûniştgehekî kevnar e, başûr û şerq El Coz, There is an ancient settlement, to the south and east is El Joz,
Û rojava gundê Kefermezê, And to the west is the village of Kafermez,
Û Meşaleyê ne. And Mashalah.
Hemû herêmên derdora gund deşt e, û axa wî sor e, All the areas around the village are plains, and its soil is red,
Û ji bo çandiniyê gelekî dewlemend e. And it is very rich for agriculture.
Hêjayî gotinê ye ku çiyayê Lêlûnê ji vî gundî dest pê dike, It is worth mentioning that the Mount Lelun starts from this village,
Û ta deşta Cûmê didome. And continues until the Jume plain.
Li rojavayê gund kaniyek, bi navê Kaniya Kevan, heye. In the west of the village, there is a spring called the Spring of the Bows.
Ji ber ku gelek kew li derdora wê diciviyan, Because many partridges used to gather around it,
Û nêçîrvanan li wir nêçîra kewan dikirin, And hunters used to hunt partridges there,
Û ta niha ev kaniye heye. And this spring exists to this day.
Xwezaya vî cihî gellekî xweş e, û seyrangehek e. The nature of this place is very beautiful, and it's a picnic area.
Gundî di werzên bihar û havînê de seredana wê dikin, The villagers visit it during the spring and summer seasons,
Û rojên xweş lê derbas dikin. And spend pleasant days there.
Mamoste Mihemed, merheba ji te re. Teacher Mihemed, hello to you.
Ehlen we sehlen, ser çava, bixêr hatin. Welcome, upon my eyes, you are welcome.
Sax bî. Em derbasî serê gundê we bûn, me meraq kir ku em derbasî dibistanê jî bibin. Be healthy. We entered the beginning of your village, we were curious to visit the school as well.
Ji ber ku behsa gundê we dikirin, gundekî rewşenbîr e, gelek rewşenbîr di vî gundî de hene. Because they were talking about your village, it's an educated village, there are many educated people in this village.
Me jî meraq kir ku em derbasî dibistanê bin, wek kengî dibistan vekiriye, We were also curious to enter the school, like when did the school open,
Û çawa dest bi xwendinê kiriye, zimanê kurdî, zimanê erebî, wek kengî dest pê kiriye? And how did studying start, Kurdish language, Arabic language, like when did it start?
Bi rastî, di dawiya şêstiyan de, In truth, at the end of the sixties,
Sê, sê kes ji gund çûn Ewropa xwendin. Three, three people from the village went to Europe to study.
Û dibistana seretayî di destpêkê de di sala şêst û heyştan de And the primary school was initially, in the year sixty- eight,
Li gund hat avakirin. Established in the village.
Û sifrê... di odeyê de bû. Piştî wê, çû camiyê. And initially... it was in a room. After that, it went to the mosque.
Lê piştî wê, di sala hezar û nehsid û heştê û diduyan de, But after that, in the year nineteen eighty-two,
Mamosteyê gund, rêveberê dibistanê, mamoste Adil Tobal, The village teacher, the school principal, teacher Adil Tobal,
Bi rêya UNICEF, Through UNICEF,
Pênc dibistan li Sûriyê, li ser asta Sûriyê tev de, yek jê li gundê me hat avakirin. Five schools in Syria, across the whole level of Syria, one of them was built in our village.
Ev dibistana niha em lê ne. This school that we are in right now.
Ev dibistan ji wê çaxê de, şagirt li vê derê fêr dibin. From that time, this school has students learning here.
Di kîjan salê de? In which year?
Di sala hezar û nehsid û heyştê û diduyan de hat avakirin ev dibistan. This school was established in the year nineteen eighty-two.
Û ji wê demê de şagirt dest bi fêrkirinê li vê dibistanê dikin û heya niha. And since that time, students have started learning at this school, and until now.
Û zimanê Kurdî, we kengî dest pê kir? And the Kurdish language, when did you start?
Zimanê kurdî, em bi piçûktiya xwe, The Kurdish language, in our childhood,
Û em zarok bûn, bavê me ji me re When we were children, our fathers would put
Alfabeya Kurdî, wa çaxê ya Osman Sebrî, di şêstiyan de ji me re danîn, The Kurdish alphabet, at that time Osman Sebri's, in the sixties, for us,
Û em fêr dibûn. And we used to learn.
Û hêdî hêdî di wê demê de, li ser And gradually, at that time, from
Gulistan a Seydayê Cegerxwîn, geder dixistî, Gulistan by Seyda Cegerxwin, we used to get it,
Em li ser wan govaran jî, we rojnameyan jî fêr dibûn. We learned from those magazines and newspapers as well.
Çi pirtûk di zimanê kurdî de, eger tîpek ba di kîjan rojnameyê de ba, me dixwend, Whatever book was in the Kurdish language, if there was a letter in any newspaper, we read it,
Û me xwe fêr dikir. Û ji zû de jî, ji wê demê de jî, And taught ourselves. And from early on, from that time too,
Me kursên zimanê kurdî di nav gund de bi kar anîn. We used to hold Kurdish language courses in the village.
Û niha jî wekî fermî dest pê kiriye, wekî wê demê de, dîsa And now it has started officially, whereas at that time, there was
Tirs hebû, wate... zehmetî hebû, niha jî wek fermî dest pê kiriye. Fear, I mean... there were difficulties, and now it has started officially.
Belê, ew em gelekî kêfxweş in ku îro Yes, we are very happy that today
Ev karê me dikir, îro encam da. This work that we did, yielded results today.
Îro bi fermî û eşkere ev ziman tê fêrkirin. Today, this language is officially and openly taught.
Li ser bandoriya rewşenbîriya gund de, bi rastî ev kes, hejmara Regarding the impact of the village's education, truthfully, the number
Rewşenbîran di gundê me de, yên xwendinê ser bekalorya, di heştê û çaran de, Of educated people in our village, those studying above the baccalaureate level, in eighty-four,
Me hejmarek çêkir, dor sî û çar kes di wê demê de hebûn. We did a count, there were around thirty-four people at that time.
Lê anha, hejmara wan sedî derbas dike. But now, their number exceeds a hundred.
Bijîşk hene, endazyar hene, dermanfiroş hene, anku parêzer hene. There are doctors, there are engineers, there are pharmacists, as well as lawyers.
Ji hemû cureyên xwendinê de di gund de hene. There are people from all types of studies in the village.
Û ev tişta bandorek pir erênî li gund çêhişt. And this has left a very positive impact on the village.
Ti nakokiyek di gund de çêdibin jî, tevahî bi aştiyane çareser dibin. Any disputes that occur in the village are resolved peacefully.
Ji aliyê jîngehê de, beriya vê bi heft-heşt salan, In terms of the environment, seven or eight years ago,
Me bi nefsekê gund, bi alîkariya hevdû, me nav gund tev ji bakur heta başûr, û nav gund tev de paqij kir. We, as the village itself, with each other's help, cleaned the whole village from north to south, and the inside of the village as well.
Ji bo jîngehek pak û baş em kanibin, mînakek em we So that we can have a clean and good environment, as an example, we
Bidîn van nifşên ku di pey me re tên, ku bala xwe bidin van tiştan. Can show these generations coming after us, so that they pay attention to these things.
Ji aliyê jîngehê de jî, û di her warî de, di avahiyan de, In terms of the environment too, and in every aspect, in the buildings,
Di danûstandinan de, di têkildariyê de, ev tiştan tiştekî yanî In interactions, in relationships, these things are something, I mean,
Balkêş e di nav gundê me de. Remarkable in our village.
Gotin ev dibistan ne tenê zarok dixwînin, kesên bi temenê wan mezin jî dixwînin. They said that not only children study in this school, but older people study too.
Belê, ew jî bi rastî cihê kêfxweşiyê ye. Hîn Yes, that is truly a point of happiness. Even
Berî bîst salan, û ... Twenty years ago, and...
Gelek ji dayikên min, û gelek ji temenê dayikên me de Many of my mothers, and many of our mothers' age,
Me wê çaxê digotin mehwil umiyye, At that time, we used to say literacy classes,
Ve ji bo ku ew ê nexwendî So that those who are uneducated,
Me xwest heta dayikên me jî fêr bibin, li vê derê dixwendin. We wanted even our mothers to learn, they studied here.
Û anha piştî ku zimanê kurdî, And now, after the Kurdish language,
Anha ew ê bi temen zimanê kurdî jî fêr dibin. Pîrek jî û kal jî, Now older people learn the Kurdish language too. Both old women and old men,
Di vê dibistanê de. In this school.
Ev cihekî serbilind e bi rastî ye. This is truly a place of pride.
Tê bîrê ku we... dibistana yekemîn di Rojava Kurdistanê de zimanê kurdî lê hate xwendin It is remembered that you... the first school in Rojava Kurdistan where the Kurdish language was taught
Di gundê Duruqliya de bû. Was in the village of Duruqliya.
Belê. Yes.
Em carekê çûn, me serdana wan jî kir. Naha em derbasî gundê we jî bûn. We went once, we visited them too. Now we have entered your village as well.
Tu dixwazî tiştekî bibêjî berî em derbas bibin? Do you want to say something before we move on?
Di vî warî de, di warê zimanê kurdî de, di warê welatparêziyê de, bi rastî gundê me In this aspect, regarding the Kurdish language, regarding patriotism, our village truthfully
Roleke xwe ya girîng heye, ji zû de. Has an important role, from a long time ago.
Em bi hevre alîkar in di vî warî de, û ji bo ku em, wê wek ku dibe... We cooperate with each other in this regard, and so that we, as it seems...
Ku zemîn da kanibin baştir fêr bibin, So that people can learn better on the ground,
Bi alîkariya min û dîktor Mihemed Evdo Elî, me pirtûkek rêzimanê kurdî, With the help of myself and Doctor Mihemed Evdo Eli, we took a Kurdish grammar book,
Me wergerand zimanê erebî, ji bo ko em alîkar bin We translated it into Arabic, so that we could be helpful
Ku kesên ko dixwazin fêr bibin bi hêsanî fêr bibin. So that those who want to learn can learn easily.
Me ew kirî û ew jî aha pirtûkeke me ye. We did that, and this is our book.
Û ji bernameyê we re, me amade kir ku em diyarî we bikin. And we have prepared it to give as a gift to your program.
Spas ji te re... Her bijî ji te re. Thank you... Long live to you.
Silavê me ji dîktor Mihemed Evdo re jî hene, bi rastî. We also send our greetings to Doctor Mihemed Evdo, truthfully.
Ew jî, insankî hêja ye, wî jî kedek daye, bi rastî ew jî He is also a valuable person, he has also put in effort, in truth he also
Pirtûkek çêkirine li ser Efrînê, li ser gundên me, li ser tiştên dîrokî. Wrote a book about Afrin, about our villages, about historical things.
Em spasiya wî jî dikin. We thank him as well.
Mala te ava be, kerem ke. May your house prosper, go ahead.
Pirtûk bo we diyarî be. May the book be a gift for you.
Bernamya Ax û Welat. The program Ax û Welat (Land and Country).
Hûn ev diyarî jî ji me qebûl kin, em diyarî gelê xwe dikin. Please accept this gift from us as well, we gift it to our people.
Û em spasiya seredana we dikin. And we thank you for your visit.
Û em bi hêvî ne welatê me, roj bi roj berpêş û ... And we hope that our country, day by day, progresses and...
Asta cîhanê baştir, û serkeftî be. Reaches a better global level, and is successful.
Spas ji te re. Thank you.
Mamoste Mihemed Tobal, hemo. Teacher Mihemed Tobal, completely.
Ser çava. Hûn bi xêr hatin, û em pir kêfxweş in bi hatina we. Upon my eyes. You are welcome, and we are very happy with your arrival.
Û serbilind in. And we are proud.
Merheba ji we re. Hello to you.
Bixêr hatî. Ji bernameya Ax û Welat re, pir kêfxweş bûn tu derbasî dibistana me bû. Welcome. To the program Ax û Welat, we were very happy you came to our school.
Spas, serçavan... Thank you, upon my eyes...
Ez niha ji grûpekê re birêveber dibim, gî jin in. Jinên gund in. I am currently managing a group, they are all women. The women of the village.
Dixwazin ku fêrî zimanê Kurdî bibin, mane em pêşerojê ber zarokên xwe bin, bi alîkarî bin. They want to learn the Kurdish language, so that we can be helpful to our children in the future.
Yanî jinên gund hemî derbasî dibistanê dibin. So all the women of the village attend the school.
Hemî derbasî dibistanê dibin, ji piraniya jinên gundî me gî fêrî zimanê Kurdî bûn e. All of them attend the school, most of the women in our village have learned the Kurdish language.
Yanî, temen bi mezin û piçûk fêr dibin. So, both old and young are learning.
Mezin, piçûk, gî fêr bûn e. Old, young, they all learned.
Piştî wan, jinên din dixwazin grûpên din em çêkin birêve bibin, yanî ev jî di dema havînê de ye. After them, other women want us to create and manage other groups, I mean, this is during the summer time too.
Ji ber ku gund bi xwe, kesên ku bi temen mezin derbasî dibistanê dibin yanî? So, because of the village itself, older people are attending the school, you mean?
Erê erê, yên temen mezin derbasî dibistanê dibin, anha di nava me de hevserokê komînê ye, Yes, yes, the older ones are attending the school, right now among us is the co-chair of the commune,
Yek jî ew e ya di lîjneya parastinê de ye, û ya Yekîtiya Star ji me heye. One is also the one in the defense committee, and we have one from Yekitiya Star.
Yanî tevahî, ew mamosteyên fermî ji me hene. Tevahî em gî fêrî zimanê kurdî dikin. So in total, we have those official teachers. We teach all of them the Kurdish language.
Hûn çend mamoste ne di dibistanê de? How many teachers are you in the school?
Em şeş mamoste ne, rêveberek û pênc mamoste. We are six teachers, one principal and five teachers.
Serkeftin ji we re. Tu dixwazî tiştekî bibêjî, berî em derbas bibin? Success to you. Do you want to say something before we move on?
Sax bî. Ez jî gotinekê dibêjim, ez azadiyê ji Rêber Apo re dixwazim, Be healthy. I will say one thing, I wish for freedom for Leader Apo,
Ji vir heta derkeve. Nabe ko yekî xwedî gelê xwe birêve bibe girtî bimîne, yanî... From here until he is released. It is not right that someone who leads his people remains imprisoned, I mean...
Heta niha em tim bindest in. Lê gava ko ew derket, em ê derkevin ser pê xwe, yanî bes. Until now, we have always been oppressed. But when he is released, we will stand on our own feet, enough is enough.
Em tune bin destê wan. Ez dibêjim: nemîne xew, gava ku hişyar bûn, ji xew rabin. We won't fall under their control. I say: don't stay asleep, when you become aware, wake up from sleep.
Ev gotin e ku ez pêşkêş dikim. These are the words I offer.
Pê ra me hemûya heye, çima çavê we ber na, ba qey te. Everyone is with us, why do you turn a blind eye, what's wrong?
Dinyayê, em jî kurd in, wekî însanan, mafê me jî lê heye. Oh world, we are Kurds too, like other people, we have rights here too.
Ji nav baxê gulan, gulum, her gulek bînek heye. From the garden of roses, my rose, every rose has a scent.
Tev mirovan, tev însanan, her gelekî rengek heye. All humans, all people, every nation has a color.
Dest bidin destê hevdu, kes ji kesî ne zêde ye. Hold hands with one another, nobody is better than anyone else.
Mil bidin milê hevdu, salên xweş pêşiya we ye. Stand shoulder to shoulder, good years are ahead of you.
Gazî dikim li dinyayê, hind zanin ez kî me. I call out to the world, some know who I am.
Xudiyê dîroka kevnar, Serdeşt û Medî me. The owner of ancient history, I am Serdeşt and Mede.
Em rihberê miletan bûn, çima navê me nîne. We were the leaders of nations, why is our name not there?
Ez xebatkarekî jîr im, zane û hiş û bîr im. I am a smart worker, knowledgeable and mindful.
Hez dikim ji dibistanê, bo xizmeta Kurdistanê. I like school, to serve Kurdistan.
Duxwînim bi zimanê xwe, da nas bikim gelê xwe. I read in my language, so I can know my people.
Armanc ne şer, aştî ye, ji bo welat azadî ye. The goal is not war, it is peace, for the freedom of the homeland.
Çek û pênûs hevalbend in, aw bahavra dewlemend in. The weapon and the pen are allies, together they are rich.
Şeş kargehên guvaştina zeytûnan, kargehekî çêkirina sabûnê, kargehekî geberînê û bi dehan yekbûnên rastkirina pênêr û qeymaxa, û sebzeyan li gund hene. There are six olive pressing workshops, a soap-making workshop, a geberîn workshop, and dozens of units for making cheese, cream, and vegetables in the village.
Her wiha gelek kes di nava kargehan da dixebitin û debarên malbata xwe dikin. Also, many people work in the workshops and earn their living for their families.
Bêhtirî şêniyên gund jin û mêr karmend in. Di saziyên û dezgehên Rêveberiya Xweser da, li bajarokê Keferşerayê û bajarê Efrînê dixebitin. Most of the villagers, men and women, are civil servants. They work in the institutions and agencies of the Autonomous Administration, in the town of Keferşera and the city of Afrin.
Ev gund weke gundê rewşenbîran tê binavkirin. Ji ber ku rêjeya rewşenbîr û xwendevanan ji mêr û jinan di gund da gelekî bilind e. This village is known as the village of intellectuals. Because the rate of intellectuals and students among men and women in the village is very high.
Û bêhtirî sed kesî zanîngeh di beşên curebicure da qedandine. And more than a hundred people have graduated from university in various departments.
Hêjayî gotinê ye ku dibistana gund a lîseyê, Yûnîsêfê di sala 1985an da ava bûye. It is worth mentioning that the village's high school, was built by UNICEF in 1985.
Û ew yek ji pênc dibistanên Sûriyê ku ji aliyê vê rêxistinê ve ava bûye. And it is one of the five schools in Syria that was built by this organization.
Gund ji sala 2013an ta destpêka 2016an rastî êrîşên hemû grûbên çeteyan hatine. The village faced attacks from all mercenary groups from 2013 to the beginning of 2016.
Lê tu carî wan serê xwe netewandin û li nik hêzên YPG û YPJ çeperên gundê xwe parastin. But they never bowed their heads and alongside the YPG and YPJ forces, they defended their village's trenches.
Bi vê awayî ropela pakiş ji berxwedanî û qehremaniyê di pirtûka dîrokê da nivîsandin. In this way, they wrote a clean page of resistance and heroism in the history book.
Sê pakrewanên gund hene ku di têkoşîna rizgariya netewî ya Kurdistanê da şehîd bûne. The village has three martyrs who were martyred in the national liberation struggle of Kurdistan.
Û bûn e sembola azadî û serfiraziyê. And they became the symbol of freedom and victory.
Wêneyên şehîd Ebo, Sêwas, Amed, Amanos li nava gund daliqandine. Pictures of martyrs Ebo, Sêwas, Amed, Amanos are hung in the village.
Komîna gund bi navê şehîd Sêwas hatiye binavkirin. The village commune has been named after martyr Sêwas.
Belê temaşevanan, hêja. Îro em li gundê Me'riskê ne. Yes, esteemed viewers. Today we are in the village of Me'riskê.
Tiştekî bala min kişand, dimeşim, çavê me li firfirkekê ket. Something caught my attention as I was walking, we saw a pinwheel.
Merheba ji we ra. Hello to you.
Ehlen û sehlen pismam. Welcome, cousin.
Qewet be. More power to you.
Sax bî ehlen û sehlen. Be well, welcome.
Em te nas bikin? Can we know you?
Mistefa Ehmed ji Me'riskê me. I am Mistefa Ehmed, from Me'riskê.
Wey li ser çavên min. Çavê te sax bin. Oh, upon my eyes. May your eyes be well.
Ev avê dikşîne, ne? Is this drawing water?
Avê dikşîne, li ser bîrê me rakiriye, wilo avê dikşîne. It draws water, we installed it on the well, it draws water like this.
Em pê darên xwe av didin. We water our trees with it.
Ev ji ber bayê ye? Ev bi qûweta bayê av didê... Is this from the wind? It waters by the power of the wind...
Bi ser bayê dixebite. Erê. It works by the wind. Yes.
Ev bîr ev e ku berê da hebû ye? Was this well here before?
Na me kolaye bîr... Berê bîrek li vê derê hebû, hewa hişk bû, me ev der bû 2 sal in me kolaye. No, we dug the well... There used to be a well here before, it was a dry well, we dug this place 2 years ago.
Me firfirka xwe anî, em li ser gund da çêkirin û me ava kir. Em avê derdixînim, pê daran xwe av didin. We brought our pinwheel, we made it in the village and built it. We draw water with it, we water our trees with it.
Em birka xwe tijî av dikin, û darên xwe pê av didin. We fill our pool with water, and water our trees with it.
Çiqas zeytûn erdê we hene li vir? How many olives do you have on your land here?
Ev darên zeytûnê hene, darên kerezan hene... çi qas dar hene, em gişî av didin. We have these olive trees, we have cherry trees... whatever trees there are, we water them all.
Ev ava ku tu dibêjî ev gund giştî ye... ev av e, ev gund giştî dibe yan te tenê ye? This water that you say is for the whole village... does the whole village take this water or is it only yours?
Ê me tenê ye, bes gund giş jê dibe. It is only ours, but the whole village takes from it.
Dema kehrebe tune be, paşî ava wê pir xweş e... miyanê çayê nîvî gund te ji vir ava xwe dibe. When there is no electricity, and its water is very good... for tea, half of the village takes their water from here.
Piranî ev bîr a ku dibêjin ava wê kils e... yanî ava wê ji bo çayê nêtê vexwarinê. Mostly, they say well water is calcified... meaning its water isn't suitable for drinking for tea.
Yanî ev ava we xweş e? So your water is good?
Rast e, heye wisa ye. Evê pir xweş e ava xwe. Evê kils tê da tune ye. Ava xwe pir rind e... sihî ye. It's true, there are some like that. Its water is very good. There is no calcification in it. Its water is very nice... it's healthy.
Ê gund a din, ê pir kilsî, ava wê netê vexwarin... Yeah, the other village's is very calcified, its house water isn't suitable for drinking...
Ji malên ra bes av didin. Bes ava me ne pir pak e ava xwe, gund dûre... ji gund dûre erda xwe wisa ye jiber pak e ava giştî pir pak e. They only give water to the houses. But our water is not very clean, its water... it is far from the village. Since the land is far from the village, it's clean, the general water is very clean.
Ev çend sal e ev bîr hatiye çêkirin e? How many years has this well been built?
Bîr a kevn, bû sê sal in... Eva, bû 4 sal in, me ev bîr a kolaye. The old well, it's been three years... This one, it's been 4 years since we dug this well.
Ev firfirka te wek kî çêkiriye ev... ev weke? Who made this pinwheel of yours... this like?
Rehmetê xudê lê be, loqiyê me çêkir. The late, god's mercy on him, he made it.
Min cara nedî, nav gundan min nedî, bes min? I have never seen it before, I didn't see it in the villages, but me?
Tenê li mintaqeya me Efrînê gişê, tenê ew e... Îlla hebe bes ev e. Only in our region, in all of Afrin, it's only this... If there is any, it's only this.
Wekû xetên trênê jî hene? Do we have train lines too?
Belê... li giştî wekû... Li meydanê tune ye na. Bes ev e me çêkiriye. Yes... in general... There isn't any in the field, no. It's only this that we made.
Ê bavê te bi xwe çêkir, hîsinkar bû ya çi... Oh, your father made it himself, was he a blacksmith or what...
Eh he, hîsinkar bû, erê. Bixwe çêkir, hîsinkar bû. Yeah, he was a blacksmith, yes. He made it himself, he was a blacksmith.
Di kîjan salê de çêkir? In what year did he make it?
Di 80 de, sala 80 de, 82 bû... di van hudûdan de. In the 80s, in the year 80, it was 82... around those bounds.
Eh, dema te xwe da çêkir... bes tiştekî pir hêja ye... Eh, elektrîkê jî naxwaze... Uh, when you had it made... but it is something very valuable... Uh, it doesn't need electricity either...
Kehrebê tiştekî naxwaze... Bes ba hebe û ceme jî. Menteqeya me ba wê heye. Tem e, kane. It doesn't need electricity or anything... Only if there is wind and freezing. Our region has its wind. Always, there is.
Bayê wê tim nizamî ye, rind dixebite. Its wind is always regular, it works well.
Belê, bayê wê... tim nîzamî... rind dixebite, erê. Yes, its wind... always regular... works well, yes.
Em sipas dikin mala te ava be. We thank you, may your house be built.
Em spasiya we dikin, mala te ava be. We thank you, may your house be built.
Di hezîrana 2013an da artêşa Azad, Cebhet el Nusra, DAIŞ û rêxistinên din, êrîşî gund kirin. In June 2013, the Free Syrian Army, Al-Nusra Front, ISIS, and other organizations attacked the village.
Û xelkê gund bi alîkariya YPG û YPJ ketin sengerên şer. And the people of the village entered the battle trenches with the help of YPG and YPJ.
Ji sedî 80yî jinên gund di malên xwe da neman. 80 percent of the women of the village did not stay in their homes.
Û çeka namûsê hildan. And they took up the weapon of honor.
Li kêleka mêran li dijî hêzên dijmin şer kirin. They fought alongside the men against the enemy forces.
Çeteyan hemû çekên giran li dijî gund bi kar anîn. Nêzîkî sed top avêtin gund. The mercenaries used all heavy weapons against the village. They fired nearly a hundred shells at the village.
Û şer do sê rojan berdewam kir. And the war continued for two or three days.
Di encamê de piştî şehadeta çar lehengên YPGê, çete reviyan. In the end, after the martyrdom of four YPG heroes, the mercenaries fled.
Û nekarîbûn têkevin gund. And they could not enter the village.
Û şervanên YPGê bi pêş ketin. And the YPG fighters advanced.
Piştre hemû xelkê gund vegeriyan cih û warên xwe. Afterwards, all the people of the village returned to their places and homes.
Û naha bi kêf û xweşî jiyana xwe berdewam dikin. And now, with joy and happiness, they continue their lives.
Merhaba jinbapê. Welcome sister.
Ehlen û sehlen. Welcome.
Em a nasbikin destpêkê? Can we get to know you first?
Navê min Xalîde ye. My name is Xalîde.
Ser çavan... dayê em navê te nasbikin? Upon my eyes... mother, let me get to know your name?
Fîdan e. It's Fîdan.
Ser çavê min... Dayê em dest pê bikin, da dest pê bikin. E... we behsa xwarinekî kir, wekî xwarinekî bêtaybet di gundê me da çêdikin. Upon my eyes... Mother let's start, so we can start. Uh... you mentioned a food, like a special food made in our village.
Erê. Yes.
Kanê tu bikarî navê wê xwarinê bêjî ji me ra. Navê xwarinê? Can you tell us the name of that food. Name of the food?
Ev xwarin a... navê xwarinê kebab keraz e. This food... the name of the food is cherry kebab.
Em goşt diqelînin, em didin... em nanê xwe jî diqelînin... di safînin... We roast the meat, we add it... we roast our bread too... we strain it...
Û em goz û behîvan jî diqelînin, didinê... û em esîrê... kerazan jî... e xweş tenê.. and we also roast walnuts and almonds, we add them... and we juice... the cherries too... it is very nice..
Yanî avên din, tu av nadeyê nê? So you don't add any other water, right?
Na av e na. Me'ne xusûsî hev e. Me'ne şerabe ye û me'ne leçe ye ev o, em pê çêdikin. No, no water. I mean specifically it's like a wine and like a syrup this is, we make it with it.
Yanî baba kerazan e, ev xwarin a we jî bi kerazan e. So it's cherry's essence, this food of yours is also with cherries.
Ê lê bi keraz bû. Nîştî me kir ez av e çêkim. Erê, rast e. Yes, it was with cherries. We settled, I made the juice. Yes, that's right.
Ev xwarin a ji zû da çêdikin yan we dema kir da çêdikin? Have you been making this food for a long time or when did you start making it?
Çaxê ku keraz di cem me çêbûn nê em çêdikin. When cherries grew with us, then we make it.
Ê lê berê mane nizanî bû. Çemê me çandin, gihaştin. Û em hîn bûn me çêkir. Yes, but before we didn't know. Our river, they planted, they ripened. And we learned, we made it.
Ev xwarina bêtaybet li ku derê çêdikin, yan kîjan bajar da çêdikin? Where specifically is this food made, or in which cities do they make it?
Ev xwarina Rîha çêdike, Heleb jî çêdikin. Rîha, ew jî Heleb e. Rîha meşhûr e bi kerazan, ew jî... Î ev Helebî ye û ev Rîhayî ye. This food is made in Urfa, they make it in Aleppo too. Urfa and Aleppo it is. Urfa is famous for cherries, that too... Yes this is Aleppan and this is Urfan.
Yanî ew jî eynî vê xwarinê wisa çêdikin? So they also make this food exactly like this?
Erê... de me ji wan ra kiriye. Yes... we made it for them.
Kanê ka yek yek bêje, ev nan e te qelandin? Say them one by one, is this the bread you roasted?
Ev nan e, me qelandin. Vêca em davêjine nava sehnê. This is bread, we roasted it. Now we put it in the plate.
Em vêga jî goşt têkin. Ev jî goşt e... erê. Me qelandî û em davêjinê. Now we will put the meat in. This is meat... yes. We roasted it and we throw it in.
Niha jî, em ê ava keraza tê kin e. Now, we will pour in the cherry juice.
Piştî wê... After this...
Piştî wê, em pextenûsê têkine. After this, we add parsley.
Ev jî behîv û goz. This is almonds and walnuts.
Hev a çi ne, me qewirme dît. What are these, we saw the braised meat.
Hev ji min qewirandin. I roasted these too.
Û hev jî kişane nanê da iser. And this is poured over the bread.
Hev a hana cahiz bûn. These ones were ready.
Na ev hazir bûn. No, these were ready.
Ev hazir bûn. Eva hana ya ku we ra xwar dade. These were ready. This is the one that you will eat.
Te destpêkê heta çi qewirandin? ...Te di nav hev da kirî qewirandin? What did you roast at first? ...Did you roast them together?
Min kir qewirme, erê. I roasted them, yes.
Mîsal ev goşt qewirme, paşê min nan qewirandin. For example, this meat is braised, then I roasted the bread.
Uh huh. Uh huh.
Paşê jî min goz û behîv qewirandin. Then I also roasted walnuts and almonds.
Uh huh. Uh huh.
Û min anî... min anî hana kir. Bextê me zêxwe ra jî hûr kir. And I brought... I brought it and prepared it like this. Luckily, I also chopped it for ourselves.
Destê te sax bin. Bless your hands.
Wê jî sax bin, saheta we xwaş. Bless yours too, good health to you.
Spas. Thank you.
Spas te ra dayê. Thank you, mother.
Em werin cem te jî. Let's come to you as well.
Dayê em werin cem te. Mother, let's come to you.
Te jî... You also...
Te ji bo çi hazir kiriye? What did you prepare?
Min leçer hazir kiriye. Leçerê kêrazê. I prepared leçer. Cherry leçer.
Û çawa çêdikin, ka hinekî ji me ra bêje. And how do they make it, tell us a little bit.
Kêrazê leçer, evê mize, tirş e. Leçer cherry, this is sour, it's tart.
Ne ji yê xwarinê ye. It's not the one for eating.
Emê wînin werin dendikên wî derxînin. We will bring it and remove its seeds.
Emê kîlok şikir, kîlok û nîv kêrazê... We add a kilo of sugar, a kilo and a half of cherries...
Uh huh. Uh huh.
Û kîlok av. And a kilo of water.
Yanî emê ewa bikin. Meaning we'll do this.
Emê şerbetê xwe lê çêkin. We will make our syrup.
Kel vê ket, ewê kêrazê xwe têkinê. Once it boils, we will add our cherries.
Dê sê kela pêxînin... We'll bring it to a boil three times...
Û emê lê genî kin, ber rojê. Heftake ber rojê. And we will leave it in the sun. For a week in the sun.
Carekê, du caran têkvedin, We stir it once or twice,
Leçer çêdibe. The leçer is done.
Dema xwa ye? Is it its season now?
Ê, dema xwa ye biharê, wexta ji vira hate... Yes, its season is in the spring, when it comes from over here...
Wîna çêkin. You make it.
Bes yê xwarinê nabe. Ev xususî darê gundî yê kêrazê heye. But it's not the one for eating. This is a special cherry tree from the village.
Evê leçer heye. It has this leçer.
Mize. It's sour.
Û şerabê gundî jî, dîsa ew jî nefsî yê kêrazê... And the village syrup as well, again it's the same as the cherry one...
Em diguvêşin, sîzakê dixin, mist didin... We squeeze it, put it in a strainer, and press it...
Şerbeta gundî, sê çar kîlo şikir, sê çar kîlo şerbeta gundî... Village syrup, three or four kilos of sugar, three or four kilos of village syrup...
Lê hev dixin. We mix it together.
Kelkê pê dixin, û didin ber rojê dîsa ew jî. Bring it to a boil, and leave that in the sun again too.
Ew jî dema xwa ye? Paşê wîna çêdikin? Is that also in its season? Do you make it afterwards?
Bi hefteyek çêdibe. Bi hefteyek çêdibe. It's ready in a week. It's ready in a week.
Û paşê ha vî leçerê kêrazo, hîn em dikin mûj jî... hişk dikin, vayê leçer... And then this cherry leçer, we also make it into a mûj... we dry it, this leçer...
Dikin mûj jî. Make it into a mûj too.
Mûjê xwa pir xwaş dibe. Its mûj becomes very tasty.
Um hum. Um hum.
Ev mûj hema nabin ba we ne? Do you not have this mûj with you?
Ê wallahî... nemane, zivistan xilas bûn, nemane. Oh, by God... there's none left, it ran out in the winter, there's none left.
Em înşellah ji vira û wê de çêkin. God willing, we will make it from here on out.
Înşellah. Ev jî, te got şerab e? God willing. This too, you said is syrup?
Eva jî şerab e, erê. This is also syrup, yes.
Şeraba gundiye, îşte tirş dibe. It's village syrup, you see it becomes sour.
Em şerabê bitenê venaxwin, leçerê bitenê venaxwin... We don't drink the syrup alone, we don't drink the leçer alone...
Vê dixin, paşî çêdikin pê avî, buzî çêdikin, vê dixin. We put this in, then we prepare it with water and ice, we put this in.
Um hum. Um hum.
Yanî şûnê qazozê, şûnê çayê, şûnê ew qehwe... I mean, instead of soda, instead of tea, instead of coffee...
Şûnê şerabê purteqalê de ra... yanî gîşka em ew dikin îstîmal dikin. Instead of orange juice... I mean, we use this for all of them.
Kanî dîkê ji me ra têk ve, em mîş bikin bibînin. Well, pour some for us, let's taste it and see.
Me têk ve ku, hun jî bibînin. I'll pour it so you can see too.
Piştî vê vîn avê têk ne? After this, do you add water to it?
Bûzê jî dikinê. We add ice to it as well.
Bûzê jî em dikinê. We add ice to it as well.
Ê bi rengê xwe jî, wexta we behs dikir we çêdikî... Well, with its color too, as you were mentioning, you make it...
Em çêdikin. We make it.
Û vî rengî. And this color.
Ê vî rengî. Yes, this color.
Ji hefkê, sê fîtah be, keler sê kel vê keve, û ba rojê yekşê. From the jar, if it's open, it should boil three times, and be in the sun for a week.
Bi hefteyokê, xîlalî hefteyekê, leçer xelas dibe, digire qewamê xwe digire. In a week, over the course of a week, the leçer is finished, it reaches its consistency.
Û kêra-- ewê ji şerabê jî, tekî kela pê xînî, And the cherr-- the syrup too, you just bring it to a boil,
Çêkî û bidî ber rojêd, ew jî xilalî pêş şeş roja, ew jî têr dibe, Make it and leave it in the sun, over the course of five or six days, that is ready too,
Û digire qewamê xwe. And it reaches its consistency.
Belê temaşevanên hêja, Yes, dear viewers,
Li vir jî, em gihîştin dawiya bernameya xwe. Here too, we have reached the end of our program.
Îro jî, me gundê Me'reskê derbas kir. Today too, we passed through the village of Me'reskê.
Me hin der û dorê gundê Me'reskê nas kir, me taybetmendiyên gund nas kir. We got to know some of the surroundings of the village of Me'reskê, we got to know the characteristics of the village.
Lı vır jî, em xatirê xwe ji we dixwazin. Here too, we bid you farewell.
Heta hefteyeke din, em ê dîsa bi hev re bin. Until next week, we will be together again.
Hûn bimînin di nava xêr û xweşiyê da. May you stay in goodness and well-being.