Basûfan, gundê êzidiya yê dîrokî ye, ku dikeve aliyê başûrê rojavayê navçeya Şêrawayê ya girêdayî bajar û gundewarên Sûriyê de hatiye avakirin. Basufan is a historic Yazidi village, built in the southwest of the Sherawa district, which is connected to the city and rural areas of Syria.
Dîroka vî gundî digihêje 700 ta 800 sal berî zayînê. The history of this village dates back 700 to 800 years before Christ.
Basûfan wekî erdîgariyekê bi çar kîlometreyan ji çiyayê Sem'anê bi dûr dikeve û li aliyê bakurê rojavayê Kelê ye. Basufan, geographically, is located four kilometers away from Mount Simeon and lies to the northwest of the Castle.
Di heman demê de li aliyê başûrê kantona Efrînê ye. At the same time, it is located in the south of the Afrin canton.
Di derbarê navlêkirina gund û li gorî çavkaniyên herêmî wiha hatiye gotin: Regarding the naming of the village, according to local sources, it is said:
Baso, ji ber ku tîpa 'Z' û 'S' di kurdî de dadigerin ser hev, gengaz e ku Bazo be. Baso, because the letters 'Z' and 'S' interchange in Kurdish, it is possible that it is Bazo.
Bi vî awayî dibe Bazo Fan. In this way, it becomes Bazo Fan.
Tê zanîn ku li bakurê Kurdistanê li ser sînorê Amedê nêzîkî wan e li herêma Qerejdaxê gundek bi vî navî tê naskirin. It is known that in northern Kurdistan, on the border of Amed, close to them in the Karacadağ region, a village is known by this name.
Basûfan, ji ber bilindbûn û dûzbûna wê bi rûyê deryayê re, di hêla ku bayekî har û sar peyda dibe, Bazo dibe ku têkildarî 'Ba zû hatinê' be. Basufan, due to its high and flat elevation relative to sea level, which creates a fierce and cold wind, Bazo might be related to 'Ba zû hatinê' (fast wind coming).
Temaşevanên hêja, vê carê em li gundê Basûfanê ne. Ev gundê Basûfanê jî girêdayî navçeya Şêrawayê ye. Dear viewers, this time we are in the village of Basufan. This village of Basufan is connected to the Sherawa district.
Ev gund bi taybetî hemû kurdên me yên êzidî ne. This village in particular is entirely populated by our Yazidi Kurds.
Em berî cejnê jî hatin, me got em urf edetê gelê me yê êzidî nas bikin sibe da cejn e. We came before the holiday, we said let's get to know the customs and traditions of our Yazidi people, tomorrow is a holiday.
Ev gund 360 mal in, de ka vê heftê em derbasî vî gundî bibin. This village has 360 houses, let's enter this village this week.
Li gorî hin çavkaniyan jî, ev nav ji sofiyekî hatiye wergirtin, ku berê hemû kes di herêma vî gundî û beriya mirîd, şêx û pîrên êzîdî da hatine dermankirin. According to some sources, this name was derived from a Sufi, by whom everyone in the area of this village was treated before the arrival of the Yazidi murids, sheikhs, and pirs.
Piştî damezirandina mîrnişîna Mîtan û Horiyan, mîrnişîna Xaltiyan li van deveran hatiye avakirin. After the establishment of the Mitanni and Hurrian principalities, the Xaltiyan principality was established in these areas.
Û ta radeyekê fireh bûye. And to a certain extent it expanded.
Basûfan, gundê êzidî mûra xwe di vê mîrnişînê de hiştiye. Basufan, the Yazidi village, left its mark in this principality.
Tê zanîn ku di sala 1930'yî de, 85 gundên êzidî li van deveran hebûn û nîştecihên wan hemû Xaltî bûn. It is known that in the 1930s, there were 85 Yazidi villages in these areas, and their inhabitants were all Xalti.
Hin gundên wekî Xalta, Qermîtliq, Maratê û her wekî din cihê xwe di nav vê mîrnişînê de girtibûn. Some villages like Xalta, Qermitliq, Marate, and others had taken their place in this principality.
Lê bi hatina Osmaniyan û belavkirina ola Îslamê re gundên ku di destpêkê de yekemîn tûşî pişaftin û qirkirinê bûn. But with the arrival of the Ottomans and the spread of Islam, these villages were the first to face assimilation and genocide.
Bi yên di çiyayên da, ta radeyekê li ber xwe dan. Those in the mountains resisted to a certain extent.
Basûfan, yek ji wan gundê berxwedêr e. Basufan is one of those resisting villages.
Ku xwe di çiyayên da parast. That protected itself in the mountains.
Lê Erebîzmê ev rastî di rûpelên xwe de neaniye ziman. But Arabism did not mention this truth in its pages.
Temaşevanên hêja, em derbasî gundê Basûfanê bûn. Dear viewers, we have entered the village of Basufan.
Em hatin malek kevnar rûniştin, malek pir kevn e, xaniyekî kevn e, ev dibêjinê xaniyê qentirmeyan e. We came and sat down in an ancient house, a very old house, an old building, they call this a vaulted house.
Ev gundî jî, hemî hatine li derdora me. And these villagers have all gathered around us.
Beriya cejnê bi rojekê em hatin vî gundî. We came to this village one day before the holiday.
Lê li kêleka min e wezîrê karê derve, birêz Silêman Cefer û endamê komela êzidiyan e. Next to me is the foreign affairs minister, Mr. Silêman Cefer, who is also a member of the Yazidi association.
Merheba ji we re. Hello to you.
Sipas, bi xêr hatin. Thank you, welcome.
Saq be. Mamoste me got em du rojekê hatin cem we, me got em li ser dîroka gundê we nas bikin û sibeda jî cejna we ye. Stay healthy. Teacher, we came to you for a couple of days to learn about the history of your village, and tomorrow is your holiday.
Bi rûmet û xêr hatine. Welcome with honor and goodness.
Wekî bernameya ax û welat. As the 'Ax û Welat' program.
Ev bernameyeke heyî xwaş î şêrîn. This is a very nice and sweet program.
Ev bernameyê gelêrî bi rastî hemû temaşevan ji dil hez dikin, çi li derve çi li hundir. Truly all viewers love this popular program from the heart, whether inside or outside (everywhere).
Tabî ev jî derbasî gundê xwe bûn îro, wekî rojekî dîrokî ye em dikarin bibêjin rojeke olî ye. Of course, you have entered your own village today, it is like a historical day, we can say it is a religious day.
Rojekî bi qedr û qîmet e. It is a day of worth and value.
Em gelê xwe re, me got em ê hêvî bikin cejna xwe derbas bikin. We said to our people, we hope to celebrate our holiday.
Lê mixabin îsal... But unfortunately this year...
Me biryar da ku îsal em wekî her sal şahî yan em çênakin li derva naxwin. We decided that this year, unlike every year, we won't have celebrations or eat outside.
Ji ber ku em xemgîn in, miletê me di warekî pir xemgîn de dijî. Because we are sad, our people are living in a very sad situation.
Ji ber ku karesata ku hatî serê kurdan û êzidiyan bi taybetî li Şengalê, ne însanî bû, nayê qebûlkirin. Because the disaster that befell the Kurds and specifically the Yazidis in Sinjar was not humane, it is unacceptable.
Û wazîra şerê li Kobanê ketiye meha çaran, ev jî miletê me yanî hemû fkir û nêrîna xwe li ser vî şerî ye. And the war in Kobane has entered its fourth month, so our people's thoughts and views are all focused on this war.
Wan xort û keçên me yên ku li çeperan da şer dikin, ruhê xwe feda dikin. Our young men and women who are fighting in the trenches are sacrificing their souls.
Fikrê me li cem wan e ne li cem şahiyan e. Our thoughts are with them, not with celebrations.
Me bi tenê me got em îsal bila ev cejn wekî bi duayên, dua derbas bibin. We just said let this year's holiday pass only with prayers.
Hetanî em bi hêvî ya sala tê Şengala xwe rizgarkin, û Kobanê rizgar bikin, em hemû hevdura, vê cejnê em ê... pîroz bikin. Until, we hope, by next year, we liberate our Sinjar and Kobane, and together we will... celebrate this holiday.
Û bi hêviya hemû girtiyên zindanan de jî derkevin, em bi hevdura vê cejnê kefxwaşî şahî bikin. And with the hope that all the prisoners will be released from the prisons, together we will celebrate this holiday with joy.
Mamoste ev sê roj in rojiya digrin ev jî rojên dawiyê ye. Teacher, it has been three days of fasting, and these are the final days.
Tabî, rojiya me weke êzidî, olê gelê êzidî rojiyên me gelek in, ne hindik in bêjim. Of course, our fasting as Yazidis, in the religion of the Yazidi people we have many fasts, not just a few, I must say.
Lê her weke, çele, du çele hene her çeleyek 40 roj heye. Like the 'çele' (forty days), there are two 'çeles', each is 40 days.
Lê hemû êzîdî nikarin van çelayan bigirin, çeleyê havînê ye û çeleyê zivistanê heye. But not all Yazidis can observe these fasts, there's a summer 'çele' and a winter 'çele'.
Xeyrî wê jî pir roje hene. Apart from that, there are many fasts.
Weke ev ên hîro ev 3 roj rojî ye, dibêjin rojiyê êzî. Like today's fast, it is a 3-day fast, they call it the fast of Ezi.
Lê berî wê du hefteyên din girtin, hefteya yekemîn rojiya Şêşems, pê re rojiya Xwedan. But before that, two other weeks were observed. The first week is the fast of Şêşems, followed by the fast of Xwedan.
Pey rojiya Xwedan re em dinê, cejna, ev rojiya Êzî. After the fast of Xwedan, we have the holiday, this fast of Ezi.
Ev jî ji ku hatiye? Where does this come from?
Yanî ev tabi dîrokî wan jî pir kevin e. I mean, of course, their history is also very old.
Em ku em vegerin destpêkê waxta... dinê însan derkete... If we go back to the beginning, when... people came into the world...
Yanî nizane, xêr û şer çiye. I mean, they didn't know what good and evil were.
Nizanî ev çiye. They didn't know what this was.
Bav û kalên xwe danîn, yanî ev dibêjin inqîlaba şitewî, ev inqîlaba faslî. Our ancestors established it, I mean they call it the winter solstice, the seasonal solstice.
Nizanin. They didn't know.
Dîtin hêdî hêdî roj reş dibe, digotin reş nîşana şer e. Û ronahî jî nîşana xêrê ye. They saw the day slowly getting darker, they said black is the sign of evil. And light is the sign of good.
Bav û kalên wan dîtin her ku roj kurt dibe, dinê jî reş dibe. Their ancestors saw that whenever the day gets shorter, the world also gets darker.
Ve ji ber wê, gotin ka em li ber xwedê xwe bigerin, am ber rojê bigerin. Gelo roj nere. And because of this, they said let us turn to our God, let us turn to the sun. Wondering if the sun won't go away.
Sê roj, rojî girtin. They fasted for three days.
Ber xwedê xwe geriyan ku roj ev ber rojê geriyan belkî roj nare. They turned to their God, they turned to the sun, hoping the sun won't go away.
Roj hîn daket. The sun set even more.
Pê re, 3 roj din jî girtin. Then, they fasted for another 3 days.
Ji bo xudanê xwe her kes, em dîn wek êzdî her yeko xudanê xwe hene. For their master, everyone, we as Yazidis, everyone has their own master.
Yanî xudan xudanê ocaxê wan hene, sê roj dîsa rojî girtin dîsa roj hîn kêm bû. I mean, masters, they have masters of their hearth, they fasted for three days again, the sun decreased even more.
Roj hefteya din, 3'yê dawiyê. The sun, the next week, the 3 days of the end.
Dema roji girtin, bav û kalên wan dîtin roj sekinî. When they fasted, their ancestors saw the sun stop.
Got çi? Go me rojî girt... bi wê rojiya girtî em gihan xwedê, yanî xwedê rojida me qebûl kir. They said what? They said we fasted... with that fast we reached God, I mean God accepted our fast.
Tu wateyeke xeyrî vê tuneye. There is no other meaning besides this.
Yanî çawa me rojî girt, me kanîbû roj bê rawestandin ji tunebûnê, ji windabûnê. I mean, how we fasted, we were able to stop the sun from ceasing, from disappearing.
Mamoste, çend cejnê we hene? Teacher, how many holidays do you have?
Wek min gotiye cejnên me e salekê şeş in. As I said, we have six holidays a year.
Lê em.. em e Çarşemba Nisanê ye, e 3 cejnan ne. But we... we have the Wednesday of April, it is 3 holidays.
E.. Xidir Îlyas e, e... Qurbanê ye. There's... Khidir Ilyas, there's... the Sacrifice holiday.
Tabî e.. Qurbanê jî naha pirek jî nizanin, dibêjin ya, me navê Îbrahîm Xelîl girtin. Of course, many do not know about the Sacrifice holiday now, they say 'yeah, we took the name of Ibrahim Khalil'.
Bi me, cejna Qurbanê em e, em Kurd in êzîdî ji... ji pêxember Îbrahîm Xelîl de maye, Îbrahîm Xelîl jî bi xwe Kurd bû, Kurdê Êzîdî bû jî bê guman. To us, the Sacrifice holiday is ours, we are Yazidi Kurds, it originates from... from Prophet Ibrahim Khalil. Ibrahim Khalil himself was Kurdish, he was a Yazidi Kurd too, undoubtedly.
Mamoste... Wekî gundê we dîroka gundê we ev çend sale avabûye ev çend mal in bi taybetî çî di gund de dijîn? Teacher... Like your village, the history of your village, how many years ago was it built, how many houses are there, and specifically what do they live on in the village?
Vê gundê me, dîroka xwe pir kevn e koka min bêjim. This village of ours, its history is very old, its roots, I should say.
Nav wek tiştî hatî gundê me bi etîbar gundê me. The name came as something to our village, as it is considered our village.
Di navbera me û bahrê, bahre sipî ti çiya tine ne. Between us and the sea, the Mediterranean Sea, there are no mountains.
Yekser hewayê e.. bahrê sipî yekser tê gundê me. Directly the air of the... Mediterranean Sea comes straight to our village.
Hewayê xwe pir sar e û pir heye. Its weather is very cold and very abundant.
Ji ber wê navê xwe kirin Bazo Van. Bazo Van tê mane wekî bahoz. Wekî em erebî dibêjin 'asîfe'. Because of this they named it Bazo Van. Bazo Van means like a storm. Like we say 'asîfe' in Arabic.
Heta rind tê bîra min, di pirtûkek da min xwend. I even remember well, I read it in a book.
Dibêjin... They say...
Berî niha bi 40, 50 salî, îsanekî li Helebê nexweş dibiya. 40, 50 years ago, if a person got sick in Aleppo.
Digot, here Basûfanê, hewaya wê paqij e, dê te xweş bike. Wekî stîcmam dikirin. They used to say, 'Go to Basufan, its air is clean, it will heal you.' Like they were doing recreation.
Ve ji ber wê ev nav jê re hatiye. And because of this, this name was given to it.
Çend malbat, di vî gundî de ne? How many families are in this village?
Bi xwa em, wekê Êzdî, em çend... malbat in... tebeqat hene. Actually, we, as Yazidis, we are a few... families... there are classes.
Tebeqên dînî 3 tebeqa êzdîyan ên esas hene, tebeqa şêx û pîr û mrîd. The 3 basic religious classes of the Yazidis, the class of the Sheikhs, the Pirs, and the Murids.
Lê gundê Basûfanê hemî gundî hemî şêx in. But the village of Basufan, all the villagers are entirely Sheikhs.
Sê... sê fexdên şêxan in, Nasir Dîn... e Şêxmend... e Şêxbekir in. Three... three branches of Sheikhs, Nasir Din... uh Shexmand... uh Shexbekir.
Em gundê xwe ji vî gundê Basûfanê, ji van her sê şaxan, peyda bûne. Our village from this village of Basufan, are descended from these three branches.
Hejmara wan jî naha gihêştin nêzîkî dorek 360 malî. Their number has now reached around 360 houses.
Di nav Basûfanê. Inside Basufan.
Hêjmara nifûsa jî naha gehaştin dorî, dor doro.. e 3500 din e. The population number has now reached around, around.. uh 3500.
Gundekî pir fireh bûye. It has become a very large village.
Yanî bi tebîriya min gund, sedî ez kanim bibêjim rûbekî vî gundî li dervayî welêt li xerîbiyê ne. I mean, in my estimation, I can say a quarter of this village are abroad in foreign lands.
Mamoste niha li derdora vê şêrawayê tenê ev gundê we êzidî ne yan gundên din jî hene? Teacher, now in this surrounding area of Sherawa, is it only your village that is Yazidi, or are there other villages?
Tabî naha em bibêjin, di salên 1930, 35'an de... 85 gundên êzidî hebûn li herêma Efrînê... bes li kantona Efrînê. Of course, now let's say, in the years 1930, 35... there were 85 Yazidi villages in the Afrin region... just in the Afrin canton.
û akşîrewa, sedî sed Êzîdî bûn. and Akşîrewa, were 100% Yezidi.
Berî niha pêncî-şêst salî, sedî sed Êzîdî bûn. Ew kanî, behên, baştir, hîn zûtir jî. Fifty or sixty years ago, they were 100% Yezidi. Better yet, even earlier than that.
Nahal a vî gundî ew, bi halê xwe, mala Basîfanê sedî sed Êzîdî ne. As for this village, by its nature, the families of Basîfan are 100% Yezidi.
Ê gundek hebê, çend mal lê mane, heta rintê berê demek jî, mûkine hîn, nika hebin jî, du-sê mal hene, li gundê Mazin, ew jî Êzîdî bûn. There was a village where a few families remained, up until recently, maybe even now there are still two or three families, in the village of Mazin, they were Yezidi too.
Gundî Kebeşîn, bi xwe esas navê Xweda Qubaşîn e, ew jî pîr in. Ji tebeqê pîran e. The villagers of Kebeşîn, its original name is actually Qubaşîn, they are also Pirs. From the class of Pirs.
Erê demek jê...rojek jê... çima wan got em ji Şengalê hatine? Yes, a time... a day... why did they say we came from Sinjar?
Yanî, ji ku hatine, ne pirsgirêk e, ji ber ku, berê, berê, bised salan tu diçûyî vî gundî, tu diçûyî gundek din, tu pirsgirêk tinebû. Meaning, where they came from is not an issue, because centuries ago you could go to this village, or to another village, and there was no problem.
Nahal, mamoste, ev gundê wa, debara xwe bi çi dikin? Now, teacher, this village of yours, how do they make a living?
Ya niha, bi rastî erdê gundî me, me, wisa axa, mafeke, ne fireh e ne jî... Well, truthfully, our village's land, right now, as a whole, is a right, neither wide nor...
Debara xwe dikin pirraniya gund diçin derva walo têdikevin... They make their living, the majority of the village goes outside like that...
Berî, diçûne Lubnanê, diçûna, yanî bi devê xwe dikirin. Hin hin dewar xwedî dikirin, Before, they would go to Lebanon, they would go, I mean they would talk. Some kept livestock,
û hin di vê bi deh, bîst salên dawiyê... zeytûn çandin. Der çandin. and some, in these last ten, twenty years... planted olives. Planted trees.
Lê debarê xwe, xwe îdare dikirin, ne zengîn bûn jî lê, xwe îdare dikirin, bi erdê xwe, bi zeviya xwe, bi debarê xwe. But their livelihood, they managed it themselves, they weren't rich either but, they managed, with their land, with their fields, with their livelihood.
Mebesta min çi diçînin, bavo? Çi te çandin yanî? My question is what do they plant, father? What do you plant, I mean?
Yanî çandin hemû, wek hemî niştên gundiyan, genim e, ceh e ne... Well, planting everything, like all the villagers' crops, wheat, barley...
Lê erd wek me erdê Basîfanê, kêm in. Derdorê xwe henek, deşt dût hene. Yê din, çiyan e... But land, like our land in Basîfan, is scarce. Around it, there are some, some plains. The rest is mountains...
Çiya jî, wisa pirt, tiştê, der nakeve, bi tenê kirina dar, yanî sedî not kirina darên zeytûnê wan jî. Mountains too, very little, things, don't grow, only by planting trees, I mean ninety percent of them planting olive trees too.
Te spas dikim. Spas bi te. Thank you. Thanks to you.
Temaşevanên hêja, lê niha em derbasî gund dibin, em ê dîroka gundiyê nas bikin, em ê derbasî komelê jî bibin. Dear viewers, now we will pass to the village, we will get to know the history of the villagers, and we will visit the association as well.
Sibe jî cejn e, em ê urf-edetên cejnê jî nas bikin. Tomorrow is a holiday too, we will get to know the traditions of the holiday as well.
Temaşevanên hêja, em derbasî gundê Basîfanê bûn, di dema çile da ye... ev dirêjbûna rojên çile ye. Dear viewers, we have entered the village of Basîfan, it is during the winter... these long winter days.
Berî cejnê bi rojekê em derbas bûn. Niha jî roja sêyê ya rojiyê, di vî gundî da komel heye, komela Êzidiyan, We entered a day before the holiday. Now it is the third day of fasting, in this village there is an association, the Yezidi association,
Neha em ê derbasî vê komelê bibin. Ev kînga vebû? Kar û xebatê wan çiye? Em ê derbas bibin. Now we will visit this association. When did it open? What is their work and activity? Let's go in.
Dembaş. Mamoste, merhaba, civat. Serçava... Good day. Teacher, hello, assembly. Welcome...
Navê te bixêr? Mamoste Mahir. Tu bi tenê li vir î, yan kesên din jî hene? Your good name? Teacher Mahir. Are you alone here, or are there others too?
Wile niha em bi tenê ne, em dersê didine şagirtan, zarok û xortan û keçên mezin û çûk. Well, right now we are alone, we give lessons to the students, children, and young men, and older and younger girls.
We kînga dest bi vê komelê kir? When did you start this association?
Ev komel.. ev e komel, a yekê di Rojava de çêdibe, di meha 28ê, meha yekê sala.. 2012an, 2012an me dest pê kir. This association... this association, is the first one established in Rojava, on the 28th, the first month of the year... 2012, in 2012 we started.
Û mamosteyeke din jî heye, ew dersê dide olê, olê Êzidî, dade ber, hîn dike... şagirtan. Bavê Cemîl û Diya Cemîl bûn. And there is another teacher, he teaches religion, the Yezidi religion, teaches... students. They were Father of Cemil and Mother of Cemil.
Û piştî wan, em niha hatin.. em niha amade dikin, dersan didin şagirtan. And after them, we came... now we are preparing, giving lessons to the students.
Niha mamoste, sibê jî cejn e, hûn beriya cejnê bi rojekî hûn derbasî komelê dibin, niha wîn çî...? Now teacher, tomorrow is a holiday, you come to the association one day before the holiday, now what do you...?
Niha em... xort û keçên me hatine, em ser cejnê daînin... cejna Êzidî, cejna rojiyê... weke em zanin, rojiya me sê roj in. Right now we... our young men and women have come, we are establishing the holiday... the Yezidi holiday, the fasting holiday... as we know, our fast is three days.
Sê roj in. Em roja Sêşemê, Çarşemê, Pêncşemê, em digirin û roja Înê, dibe cejn. Em diçin, amade dikin... cejna xwe dikin. It's three days. We fast on Tuesday, Wednesday, and Thursday, and on Friday, it's the holiday. We go, prepare... celebrate our holiday.
Ji ber vê yekê, wa berî cejnê em kom bûn e, em hinek li ser rojiya de dikin, li ser vê cejnê de dikin, vê minasebê... For this reason, here before the holiday we have gathered, we talk a bit about the fast, talk about this holiday, this occasion...
Hûn qewlan dibêjin, qewla...? Erê qewla, ij daî, ij qewla çî ke.. yanî ser olê Êzidî em dibêjin. Do you recite the prayers (qewl)? Yes, prayers, from... from prayers what... I mean, about the Yezidi religion, we say.
Û niha qewlê Naser... Naserdîn, yanî me dît kin, ji bo şagirtan... em şagirt hîn dikin. Guropekî me dît kê, di xwînin.. And now the prayer of Naser... Naserdîn, we've found it, for the students... we are teaching the students. A group we saw, they read...
Niha yên amade ne? Erê, guropa me amade ye, niha qewlê Naserdîn amade ye dest pê kin... Now those who are ready? Yes, our group is ready, now the prayer of Naserdîn is ready to begin...
Qewlê Naserdîn. Bi destûrê Xwedê û Tawisî Melek. The prayer of Naserdîn. With the permission of God and Melek Taus (The Peacock Angel).
Imana çînîşana. Ne erde hebû ne asîman e, Faith of the signs. There was no earth, nor sky,
Ne behr hebû ne derya ne, Ne çiya hebû ne sitûkan e. There was no sea, nor ocean. There were no mountains, nor pillars.
Rê hebû tehrîqet, arqan hebû me'rîfet. Wê rojê kaniya spî kirin qublet, There was the path, the tariqa, there were principles, the marifa. On that day, the white spring was made the qibla,
Wê rojê kaniya spî girê qubleta me'rîfet, ji berî ne erda û ne asîman e. On that day, the white spring was the qibla of marifa, before there was earth and sky.
Çendî medha didin nîşan e. Ya Rabî, çendî medha ji te da didim e. How many praises they show. Oh Lord, how many praises I offer to you.
Ji berî erş û sema, levh û qelem e, Hewayî Adem e. Before the throne and heaven, the tablet and the pen, the breath of Adam.
Ya Siltan Êzî, Ji berî hîngê bi not hezar sala, zîl batin e. Oh Sultan Ezi, ninety thousand years before then, the shoot was hidden.
Ya Siltan Êzî, Ji berî hîngê bi not hezar sala, zilvî ye bûn e. Oh Sultan Ezi, ninety thousand years before then, the shoots existed.
Ne ji bav bû ne jî ji dê bûn. Da'îm û bext e, metan û mewle bûn e. Neither from a father nor from a mother were they. Eternal and fortunate, they were strong and a lord.
Ez gilî me, terq e me, to vî mewlayê. Dama berdestê wî hûstayî, I am a word, a drop, to this lord. Placing my hand under that master's,
Wî ji me re çêkiriye xweşî û şanî. Wî xweşî û şanî, ji me re çêkirî e. He created for us joy and honor. This joy and honor, he created for us.
Ez bi giliyê me, ser terîqeta Melekê Fexredîn e. Hîngê mizgînî dikirin ji me re e. I am speaking, on the path of Melek Fexredîn. Then they brought good news for us.
Hey Xidir ê bi xidir ê, Tekasek da min dîtir, Oh Khidir, oh Khidir, he gave me another cup,
Min bi xwar û bi nav û zikir. Tekasek ji min re anî, I ate with the name and dhikr. He brought me a cup,
Min bixwar wekî te zanî. Ez germe ser emrê qatan e, I ate as you knew. I am warm on the command of the layers,
Şixatanî we jî bi dêm e. Bi me'rîfeta erqanî çê me. You are a spark to me. With the marifa of the principles I am created.
Da bidin medha ezîz Melek Şerfedîn e. Da bidin medha ezîz Melek Şerfedîn e. So give praise to the dear Melek Şerfedîn. So give praise to the dear Melek Şerfedîn.
Kengî ji me re bidin mizgîn e, wê roje de keve xayîbetê terz e din e. When will they give us the good news, on that day will fall the hidden of another kind.
Wê roje xayîbeta ta zêrîn derketa. Hev dunyayê lêketa. That day the hidden golden thread emerged. Both worlds came together.
Wê roje silatanî xadim gerş e qetin, Hereketi silatan e teqalet e. On that day the servant's sultans stood, The movement of the sultans is weighty.
Vê qesrê dermanî xerqe Şêxadî dikin. Şêxadî bi xwe îman e, This palace is healing, they make the garment of Sheikh Adi. Sheikh Adi himself is faith,
Çi behreke hoye giran e, Xewas e dûrr jê înay e. What a heavy sea, The diver brought pearls from it.
Xewas e jê înay e, dûr e. Kesek el-beqta ji Şêx re nekiriye sedem. The diver brought from it, it's a pearl. No one has made an excuse to the Sheikh at that time.
Ji wê behrê deranîn dûr e. Dûr ji wê behrê deranîn e, Brought pearls out of that sea. Pearls brought out of that sea,
Siltan Êzî Serbest e, xwedan in. Jê çêkirin e, Sultan Ezi is Free, they are the owners. Created from it,
Tac, hilaf û xirqan û rilan e, Em qewlên Xwedê teman e. Sax bi û paş. Crown, cloak, and garment and signs, We complete the words of God. Stay healthy and well.
Te spas. Thank you.
Gundê Dêrin, wek kevmar e. Xwedî çîrokek dirêj e. Piştî şaristaniya Hûrî û Mîtaniyan, The village of Derin, it's like a ruin. It has a long story. After the civilization of the Hurrians and Mitannis,
Xirîstiyanan e, ev der desteser kiriye. Dîwarên vî gundî de, gellek cîhên mozaîk û xawilkirî tên dîtin. Wek mînak; Christians took over this place. In the walls of this village, many places with mosaics and carvings are seen. For example;
dêra Elkîdîs Foqas, a dîrok e. Wê digihêje salên 492, 493 piştî zayînê. Ta niha paldayî ye. Û jê re stargeh e gund ra, boye warcih. The historic church of St. Phocas. It dates back to the years 492, 493 AD. It is still standing until now. And it has become a shelter, a dwelling place for the village.
Temaşevanên hêja, di gundê Basîfanê da jî şikeft ji hene, niha em derbasî bûn e ser devê şikeft e ku kêm e. Dear viewers, there are also caves in the village of Basîfan, now we have passed to the mouth of the cave, which is rare.
Li her gundekê, em derbasî gundekî dibin, em dibînin şikeft hene. In every village, we visit a village, we see there are caves.
Apê Fayeq li vê derê e, ew beḥsa şikeftan dikê. Dibêje dîroka vê şikeftê nazanî, ka em pirsê, merhaba. Uncle Fayeq is here, he talks about the caves. He says he doesn't know the history of this cave, let's ask, hello.
Ehlan û sehlan. Welcome.
Kaka, me ra behsa ti, behsa dîroka van şikeftan nekin, me ra bibêjin li ser van şikeftan. Brother, don't tell us about the history of these caves, tell us about these caves.
Wileh van şikeftanan pirr kevnar in, ji gona Rûmê da em zanin, ji pirr kevnar in, By God, these caves are very ancient, from the time of the Romans we know, they are very ancient,
Berê alem tê da dijiyan, xwe vê şikeftê de, ajal, malbatan man, zarok hebin, gotin şêx nabin. People used to live in them before, in this cave themselves, animals, families stayed, if there were children, they said they won't become Sheikhs.
Êşên xwe tê de dibûn. Dewalê xwe, dolikê xwe, wina xwe tê de radimûn ro niştin, tê da êş dibûn. They had their pains in it. Their cattle, their sheep, they kept them in it and lived, they suffered in it.
Pira xira derbas bû, xa necîbûn. War çêkirin li derve. Tê da êş bûn, li ser erdê ketin. Ee pirr kevnar in. Li bin erdê bûn, The bridge was ruined, they were not safe. They made homes outside. They suffered in it, they fell on the ground. They are very ancient. They were underground,
Çend şikeft li gund da hene? How many caves are there in the village?
Wellehî ez karim ter bibêjim, ser sed şikeftî rahê ye. By God, I can tell you, there are over a hundred caves.
Sed şikeft. A hundred caves.
Erê sed û sedî rahê ye. Yes, a hundred and over a hundred.
Hemî li gund de ne? Are they all in the village?
Erê hemû li gund in. Ê yek madiye, wina sed e ne, sed hey e. Yes, all are in the village. This one is material, they are a hundred, a hundred exist.
Berî gundiyan hemiya şikefta dijiyan dikirin. Before the villagers, they all used to live in the caves.
Gelek çêbû wextê da Qurban Axa jî dikirin, û rebbil alemîn lê de hata, rehmê... çêdibûn û diçûna mala xwa, daf da şêx û wana, mala qib mala şêx Mîr e. By God, all of them, used to live,
Gelek çêbû wextê da Qurban Axa jî dikirin, û rebbil alemîn lê de hata, rehmê... çêdibûn û diçûna mala xwa, daf da şêx û wana, mala qib mala şêx Mîr e. It was done a lot back in the day, Qurban Axa would do it too, and the Lord of the worlds had mercy on them, mercy... they would recover and go home, next to the sheikhs and them, the Quba house is the house of Sheikh Mîr.
Ev qeberi çend sala tu qese dikî? How many years ago are you talking about?
Wellehi berî neha serê... teqrîben di sala, hezar û nehsad çarda da, ev distûna me pê bihistîye, yani berî herb a alemî, ev gunda, ev mava ev şêxêt vî gundî da bûn, berî herb a çarda. By God, before now on... approximately in the year, 1914, we heard about this pillar, meaning before the world war, this village, this area, these sheikhs were in this village, before the '14 war.
Û paşê rabûn, xanî çêbûn, mal çêbûn vê xanîya hiştin. And then they rose up, houses were built, households were formed, they left this house.
Amê wextekî baranêk zêde û zehmetî hate ser û ev stûna xwa anî hindir da, dînek pêva girê dên, çêdibû. But at one time, a heavy rain and hardship came over it, and they brought this pillar of theirs inside, they would tie a mad person to it, and they would recover.
Ev ortê digotina stûna Ocax. They called this middle one the pillar of the Hearth.
Nav xuyan dike? Does the name show?
Wellehî gerek em herin hindir bibînin. By God, we need to go inside to see it.
Kerem ke. Go ahead.
Vêrê girêdanê, xerame heye, dînek pêva girêdidin. They tie it here, there's a ring, they tie a mad person to it.
Iyy bawijî pêva tewaf dibû, pêva kivrî vedan e qenaet e. Yeah, the father also walked around it, they covered it... it's a conviction.
Qenaetek bû di wî wextê da hekîm-toxdir tinebûn. It was a conviction at that time, there were no doctors or physicians.
Xwudî ocax ew toxdirê wextê bûn wana ilacê wextê hewa wana çêdikir. The owners of the hearth themselves were the doctors of the time, they provided the treatment of the time for them like that.
Pêva dîn dihat, pêva girêdidin heta sibê vedikrin çêdibû. A mad person would come, they would tie them to it until morning, they would untie them, and they were healed.
Yekî kor bihata baw e taw e hebûna dihatina ber ocaxê xwudî wê malê xwudiyê wî ocaxî. If a blind person came... they had a father and mother... they would come before the hearth of the owner of that house, the owner of that hearth.
Destê xwe lê dihanîn dua xwe dikirin û bi îzna Xwedê teala çêdibûn, lê daxwistin diçûn. They would rub their hands on it, make their prayers, and by the permission of God Almighty, they would recover, they would make their request and leave.
Û di nêv wext û bedîl gelek fitilîn û gehiştina gohê randin. And between times and eras, many things changed and reached the ear... they drove them away.
Kesek van hicirîn ji dest zor û zilmê ji tinebûnê, hecirîn çûn. Someone exiled them, from the hands of force and oppression, from poverty, they exiled them and they left.
Paşî ev quba dît nika xirabe maye. Then he saw this dome, now it's left in ruins.
Bes xwudiyê xwe hênî hene, xwudiyê xwe hene dûr ketine bes qub û xwa... Kesek din li wê dike kesek din nemaye. But its owners are still there, its owners are there, they've gone far away, but the dome and its... Someone else is doing it there, no one else is left.
Welle çûne Helebê, çûne... ji gund derketin. Where did they go?
Welle çûne Helebê, çûne... ji gund derketin. By God, they went to Aleppo, they went... they left the village.
Ne di gund da ne ew? They're not in the village?
Nakoo berî wê wextê hecirîn çûn Helebê dîsa hatine warê kevin, mala mîro nuha dîsa yek livêrê heye, jwan mabete yê jwan aîleyê ye. No, before that time they migrated, they went to Aleppo, again they came back to the old land, the Mîro family, now again there is one here, he is remaining from them, he is from that family.
Te spas dikim. Thank you.
Silav bê. Ehlen we sehlen. Serçavan. Greetings. Welcome. You are welcome.
Di dera Basufanê de gelek nivîsên Siryanî bi teşeyek çarqoşeyî têne dîtin. In the area of Basufan, many Syriac inscriptions in a square shape can be seen.
Yek ji wan nivîsan wisa dibêje: "Em navlavan ji bo Xwedê dinêrin û bîranînên bi hînkirî ji bo Mar Dîmnyanos û ji Fokas re, ev dêr avakiriye di şîna..." One of those inscriptions says: "We look at the titles for God and the taught memories for Mar Dimnyanos and for Fokas, this church was built in mourning..."
Temaşevanên hêja, em derbasî gund da dibin bi rastî jî her gundekî de jî dengbêjek heye. Dear viewers, we are entering the village, truly in every village there is also a Dengbêj.
Dinya jî sar e, em ber çêlê rûniştin. The weather is also cold, we sat by the fire.
Nuha jî em lî der vana, lê Apê Xelîl kelekme... bi dengê xoyî xweş e, dilê me germ dike. Now we are here outside with them, but Uncle Xelîl is among us... with his beautiful voice, he warms our hearts.
Merheba ji te re. Hello to you.
100 merheba. Ehlen we sehlen. 100 hellos. Welcome.
Apê Xelîl tu çi stranê dibêjî? Êdî stranê te dibêje? Uncle Xelîl, what song are you going to sing? Well, what song are you going to sing?
Welle kelamek kevin e, tiştek wisa ye ez dibêjim. By God, it's an old talk, it's something like that, I'll sing it.
Na, tu çi ji me ra dibêjî? Well, what are you going to sing for us?
Ez ê li ser Şengalê tiştekî ji deyrê j'we ra bêjim. I'll sing something about Shengal, from the monastery for you.
De kerem ke. Then go ahead.
Xwedê keremê j'we razî be. May God bless you and be pleased with you.
Şivan e li vê meqamê Şivan e. He is a shepherd, at this place, he is a shepherd.
Casûsa xeber e dan e meydan e. Spies have given the news to the square.
Biyek hurre hurre ji herba pîcan e. It was a huge chaos from the war of the bastards.
Gurre gurre tepan e The rumble of the beatings.
Lîle lîle zirqetiyan e The trills of the bullets.
Dinya bi erd û ezman e tev mexluqat e nemaye rabe sekiniye ser hirçê kovan e. The world, with earth and sky, all creatures, hasn't remained, it rose, stopped on the bear of sorrow.
Sî û du beg û reîsê meydan.. Thirty-two beys and chiefs of the square...
Lêdan e bavê xezalê ehmed axayê mendê kor bûne ji evyan e. They stroke, the father of the gazelle, Ehmed Axa the Mend, has gone blind from this.
Kesekê nizan e çiye emr û çi ferman e. Nobody knows what order it is, and what decree it is.
Lî we mesele nemîn e merga ehmed axayê mendî. On that issue, there is no end to the death of Ehmed Axa the Mend.
Reîsê hejde hezar malê mendîyan e... The chief of eighteen thousand Mend families...
Çefiya egîd e me wêlî The scarf of the brave, our hero.
Îşale rû reş e di xwest e zerceb govengê binya ne. Hopefully, the black-faced one wanted to dance in the yellow... beneath us.
Guh gelî beg û reîsê milayê mandan e dilî milyan e, dilî milyan e. Listen, the beys and chiefs of the Mîlayê Mandan, the heart is of millions, the heart is of millions.
Ez bavê Xezalê ehmed axayê mendî me vergî dîn e... I am the father of the gazelle, Ehmed Axa the Mend, I pay the tax for religion...
Bi hezara kel û dilê xwa da lê dikim deşatînim. With thousands of castles and in my heart, I strike it, I sell it.
Pênci hezar mal ez dixwazim li nav çara me ku ne derman e... I want fifty thousand families, we are among the four, that it's no cure...
Dilî mliyan e, dilî milyan e. The heart is of millions, the heart is of millions.
Me bi Xoşk û xelê kirine, kevroşk e nêvî di van e, We made them into Xoşk and Xel, the rabbit is half among them.
Me qûm û qînat e xwa şikê nandine. We broke our tribe and clans, we didn't give.
Me bi xwa xelas kiriye, ji qom û pismama, ji qom û meryan e. We saved ourselves, from the tribe and cousins, from the tribe and people.
Dilî mliyan e, dilî milyan e. The heart is of millions, the heart is of millions.
Wa sêr e biist yek an e. Mihareb e nêş xelî di nav bêneyî me wez dyan e... So look at it, twenty-one of them. The war hurts the brave, between us and our land...
Ê hel e kebanê xwedî de me. Da faşê gav e... Lî der vana zorê li evayî tîmar e, bi hef hek te xwetan e. It's enough, the owner of the house is me. It's an exposed step... Over here, it's hard for this wounded one, for seven days, you owned yourselves.
Bê inkara sibê re, dima bîn xan û xazîda bikir e, xwîna mêr e ne, wî berî bi xaze ne tîmar î e dika yi. Without denying the morning, we stayed together, the Khans and Ghazis bought, it's the blood of the brave, let him go before the Ghazi, he doesn't treat you.
Sîbê xatir e qaw meryan e For the sake of the morning, the strong people
Siba din înkar a sebîra me der lî kar e, hejdê hezar malê mendiyan... The next morning, the denial of our patience is out of work, eighteen thousand families of Mend...
Tivî keçî kûko merrû mal xanem yê kerin kaxwe bi dir... Kîlek xatême tuyar e... Mire gur emci dîman e... Including the girls, boys, men, and women of the household, let them make themselves useful... Besides, I am the end for you... The chief of the wolves, we will see him.
Yek pencî hezar mêran ez xwara eme pê lîn me xelû çolan e... Ya bînan seri me bî dînyek kûne dîyar e... Qebrê axê kendalu gîhane dilî milî yan e dily mil yan e... Di lî mîlyan e... One fifty thousand men, I will trample them down in the plains and deserts... Or else, bring our heads, we'll see a world that has no place... The graves of the earth, the cliffs and the grass, the heart is of millions, the heart is of millions... The heart is of millions...
Her bijî stera. Long live the star.
Ehlen wes ehlen rêxweşan. Welcome, travelers.
Ehlen wes ehlen bi şeba. Welcome with the youth.
Temaşevanên hêja hîro roja dawî ye ji av sêrîne rojî ye, nuha me hemî yar e, fitare xwe veke. Dear viewers, today is the last day of these three days of fasting, now all of us friends, break our fast.
Emê li benda cejnê bin, emê heşev lî vî gundî bin qey heya siba da em binerin. Amê herin ser goristanê ewê erfe hedete cejnê şnas bikên. We will be waiting for the holiday, we will be in this village tonight, maybe we will look until tomorrow. But let's go to the cemetery, they will recognize the customs of the holiday.
Tê zanîn ku ola Êzîdî ji sê çînane pêk tê, Çîna Şêx, çîna Pîr, çîna Mirîd... It's known that the Yazidi religion consists of three classes: the Sheikh class, the Pir class, the Mirid class...
Ev gund ji çîna Şêx in, heja ye bi bîr xistinê ku ev çîn di be 3 şax, şaxê Nasir Aldîn, Şaxê Şêx Mend û Şaxê Bekir. This village belongs to the Sheikh class, it's worth remembering that this class is divided into 3 branches: the Nasir Al-Din branch, the Sheikh Mend branch, and the Bekir branch.
Temaşevanên hêja ji duh de em lî gundê Basûfanê ne , evar lî me da hat nahajî Dear viewers, since yesterday we are in the village of Basufan, evening fell upon us, and now...
Sibê ye, am rabûna cejnê gelî êzîdî ye. It's morning, we rose for the holiday of the Yazidi people.
Bi rastî em derbas malê Şêx Hesen bûne ne ha jî yêk daxaz xwu dixwînin, merhaba jwara. Truly, we entered Sheikh Hesen's house, and now they are reciting their prayer, hello to you.
Ehlen û Sehlen hûn bî xêrû silamet hatin û aydê waja peyroz be, wakin hatine, ayde ma peyroz ke. Seatên xwêş, malê a wa ava. Welcome, you came with goodness and safety, and happy holiday to you, as you came, make our holiday happy. Have a good time, may your house be prosperous.
Gelek şikir jî xwedî ra am ketine hazenyê am heznyê liser şenga xwê hişen gale... Amî sala cejna xwu ne kû bîkişên.. Many thanks to God, we fell into sadness, we are sad over the branch of our people... we couldn't celebrate our holiday this year..
Hûna kêsira mav ki.. You...
Neha wî de aw xwa biwînin.. Now they will look at their water..
A mê dê waxwa bwîjin inşele. We will say our prayer, God willing.
Naha rê çend car dî we di xawê nen? Now, how many times will you recite the prayer?
Di avê em rê pên carî dxwe nin, yeka lî sibê... Şefaq e... In the water, we recite it five times, one in the morning... dawn...
Yeka lî roje helete yekê lî nîv re.. One at sunrise, one at noon..
Yeke ro çûn ava.. yeke daxa xe kerin ev o pen firdên sîr me dia... One at sunset.. one for making a request, these are five prayers on us...
Nane har sala eva gond hemi di dev cejn xwa var diki. Kî roj em dîne milatê pir tişi na, ba go milat hemin xêmgîne ji ba kalama ê Şengal ê Êzîdî Every year, this whole village prepares for their holiday at this time. Which day will we see the people asking for nothing, because the whole nation is sad because of the Yazidis of Shengal.
Em di ketina hezna Şengal yê... We fell into sadness for Shengal...
Û am di sêr melatî xwe heznîne... And we are sad for our nation...
Um hêsal selek matetîna, nî kani eva cejn xa bikir viki har sala... This year, a year has passed, we can't celebrate this holiday like every year...
Haysêr milatê meyît heznîdaya, walaza dima şmava ya kê. Tû dê bênî har sala per qomî dîn bi ma dê awxo rûj halet avra dikir Û hey sala ne ka di bikir lînege hezni yê... Captive, our dead nation was in sadness, and the boy remained among you. You'll bring it every year, the whole tribe was there, we made our water prayer at sunrise together, And this year no one is doing it because of the sadness...
Ka karem ki... Go ahead...
Xudî xe da karem e.. God himself is generous..
Emîn emîn amîn emtav evedîm evadî seceda... Fexîr di şamsetin nasrdîn, şe şem sekota dîqez bilvan, qadîm sultan şêx atîş tace awal hate ne, paxirin heqa alhmed lilla rbîlamîn... Amen, amen, amen... the whole community... Fakeer Shamsetin Nasrdin... the ancient sultan, sheikh... until the end, rights to God, praise be to the Lord of the worlds...
Ya rbê tî xerê vi şêra vegerî... Sultan şêx avî xefur a melik şêx hasan ya meşhûra şahzadin wî menî mav navi xe dî şêx dîm, maşik esin paqse melek qabûla. Oh Lord, may you bring back this goodness... Sultan Sheikh, the forgiving, King Sheikh Hasan, the famous, the princes... and faith... to the name of God... the pure angel accepted.
Şahzade me nêvek hedayi ma lekêx sinşî şad heqe hefê bellaha, sela vemê mîlxube mirge hey la reş nu ranê gote qawelî lî nê derya si fexyate melye kêzîn me lak fexy dî hêcar gel. Princes, we are given a name, the angel is happy, the right of the hidden is accepted... the prayer on us... the dark pasture... the luminous one said the prayer at these doors... three times... the angels.
Lardê evaz xani, coma qa nê şîx di şayxe sene din dila maye qabul lî beka şîx nare dî dîn mî dî maye, miyxe asen yase şiyx ce dişa xwe ma diwa simî lke manaya xa dıxade we xa den maya xe do xab ne xa dê taso ma lakam de dê maşhade ya Şah de me heq dê da yew tawi.. To the earth's voice, the group of sheikhs... religion remains accepted... Sheikh remains... the iron nail... sheikh... God's request... the meaning... my prayer... to God... witness... Oh Shah, we have the right to a term..
Qezem qezem teherê mine... I am walking my path...
Reşa reşa nurî re... The black, black light...
Heca... Hecam tavi simê lakm... The Hajj... Hajj, our term is angels...
Ya qibletî amena qaniya sipî mor amena, qibletu'l 'alûl'alî taca ser seri mina. Oh our amen qibla, our white seal amen qibla, the high qibla is the crown on my head.
Şukir ya Rebbî ji rehma te tim şahda dîn û îmanê xab navê te daye. Thank you oh Lord, from your mercy always the witness of religion and faith, your name is great.
Sebebu şêşims li me da beyane, nav û dikarê şêşims bi xêr bin. The cause and Sheshimis are declared to us, may the name and deeds of Sheshimis be blessed.
Ronahiya şêşims da bû ser tebeqatê erd û ezmana. The light of Sheshimis was cast upon the layers of the earth and heavens.
Ya Şêşims tu yî emînê te li boyî me mezheb û dîn e. Oh Sheshimis, you are trustworthy, for us you are sect and religion.
Sed xaziyê mi li wî rehîbî te bide te jî nestînî. A hundred wishes of mine to that monk, may he give to you and you not take.
Te me ji zor dereca ra ra bigrînî. May you make us ascend from the hard levels.
Ya Şêşims tu xwedanê me'rîfet û nasînê. Oh Sheshimis, you are our master of knowledge and recognition.
Ya Şêşims tu bi destê te da çelkên hindir mifte û xizînê. Oh Sheshimis, in your hands are the branches of the inside, the key and the treasury.
Em û çendî sinetxanê te hêvî ne. We and so many of your followers are hoping.
Ya Şêşims tu xilata ji me ra biderînê. Oh Sheshimis, may you bring out the gifts for us.
Ya Şêşims tu tegel mehdira yî, tegel rêviya yî, tegel rêbiriya yî. Oh Sheshimis, you are with the present, you are with the traveler, you are with the guide.
Ya Şêşims tu me ji biniqşînê. Oh Sheshimis, may you decorate us.
Ji dêv û xetayê bi çavê morda Şêşims lê di keve. From the giant and the mistake, with the eyes of the seal, Sheshimis looks upon it.
Şêr û xetayê bi pêyê Şêşims va di niqişîne bi di ser re ye. The lion and the mistake, with the feet of Sheshimis, he decorates and steps over it.
Şêxadî şêx e, îçe ye da bume ol û erkan û me'rîfet û rê ye. Sheikh Adi is the Sheikh, he is the inner, he gave us religion and pillars and knowledge and path.
Bi erd û ezmanê Xwedê diheye. He is with God's earth and heaven.
Şêxadî melek şêxhesen bi şêxetiyê qebl e. Sheikh Adi, Melek Sheikh Hasan is accepted in his sheikhdom.
Li borê erş û kursiyê xemil e. He is adorned on the throne and the chair.
Horiya li ezmana elhemdulillah dît û helhel e. The houris in the heavens saw it and said Alhamdulillah and cheered.
Şêxadî binmêsêfir, mêr hatin silav lê kir. Sheikh Adi bin Musafir, men came and greeted him.
Şêxadî li borê zer kir. Sheikh Adi made the steed yellow.
Binyana nûr û neder kir. He made the foundation of light and rare.
Pêşa şêx bi rehmet û şef'eta Xwedê kir. Before the Sheikh, he acted with God's mercy and intercession.
Şêxadî li ezmana sefer kir. Sheikh Adi traveled to the heavens.
Dar û berê geliyê Lalişê makê li pêy suhbet kir. The trees and stones of the Lalish valley, the mother, conversed behind him.
Şêxadî text û rewe. Sheikh Adi's throne and rest.
Ya Rebbî te ne xwarin e, ne xew e. Oh Lord, you have neither food nor sleep.
Şehda dîn û îmanê me bi navê te temam kir û da rewe. He completed the witness of our religion and faith with your name and gave rest.
Şukir ya Rebbî ji rehma te tim şahda dîn û îmanê xab navê te daye. Thank you oh Lord, from your mercy always the witness of religion and faith, your name is great.
Sebeb û nûr ji nûrê şefeqî. The cause and light from the light of the dawn.
Melek 'emrîkî te li ber tifaqî. My Angel, your life is for the agreement.
Subhan ji te Rebbî, ji te xaliqî. Glory to you oh Lord, to you the Creator.
Ya Rebbî tu yî heyê te, tu daîmê te ya baqî. Oh Lord, you are the living, you are the eternal, you are the lasting.
Sebeb û nûranî li me da beyane, The cause and the radiant ones are declared to us,
Nav û dikarê wan a bi xêr bin. May their names and deeds be blessed.
Ronahiya wan da bû ser tebeqatê erd û ezmana, Their light was cast upon the layers of the earth and heavens,
Sebeb û nûranî hatin û hazir in. The cause and the radiant ones have come and are present.
Eme erdê sucdê bin li pêşiyê Şêşims û wan nûraniya. We will be prostrating on the earth before Sheshimis and those radiant ones.
Pê tewaf bin şûnê doz û dabanê Şêşims şûna birka teLlah û ke'beta hecê. We will circumambulate the places of Sheshimis's customs and traditions, the place of God's pool and the Kaaba of the pilgrimage.
[Music playing] [Music playing]
Niştecihên gund ji kurdên êzîdî ne. The residents of the village are Yazidi Kurds.
Ji bo pêdiviyên jiyana xwe, destpêr in ser çandinî û xwedîkirina sewal û bazirganiyê, For their life's necessities, they engage in agriculture, animal husbandry, and trade,
û nemaze bazirganiya çêlekan. and especially the trade of cows.
Piraniya xortên gund herikîne Ewropayê û bi taybetî Yûnan û Almanyayê. Most of the young men of the village have flowed to Europe, specifically Greece and Germany.
Serjimêra vî gundî li gorî tomara sivîlî ya Efrînê, di sala 2001'ê da gehişte 1913an. The population of this village, according to the civil registry of Afrin, reached 1,913 in the year 2001.
[Music playing] [Music playing]
Temaşevanên me yên hêja, naha em derbasî vir ziyaretekê jê re heye, miletê vî gundî, gundê Basûfanê, hemî hatine ber ziyaretê. Our esteemed viewers, now we are entering a shrine here, all the people of this village, the village of Basufan, have come to the shrine.
Piştî wê jî ê derbasî goristanê bin. Merheba ji we ra. After that, they will go to the cemetery. Hello to you.
Ehlan we sehlan we xêr hatin. Û ser sera û ser çava. Welcome, and you've come with goodness. And upon my head and eyes.
Cejna we giya pîroz be û cejna îda - cejna Mêrê Êzdaî bi taybetî. Û miletê kurd bi taybetî tev da. Happy holidays to you all, and the holiday of the holiday - the holiday of the Yazidi Man specifically. And the Kurdish nation specifically in its entirety.
Hûn hatin bi xêr û silametî. You have come with goodness and safety.
Îro cejna, cejna Serê Çile û Qanûnê ye. Today is the holiday, the holiday of the Beginning of the Forty Days and December.
Miletê hemî, miletê êzîdî, miletê vî gundî, miletê hazir, tê li vê ziyareta Şêx Elî tewaf dibe. All the people, the Yazidi people, the people of this village, the present people, come to this shrine of Sheikh Ali and circumambulate.
Dikevin hundir di meqêm jî tewaf dibin, diayê xwe dikin, fatheyê xwe dixwînin, û derbasî ser goristanê dibin. They go inside the tomb and circumambulate, say their prayers, recite their Fatiha, and move on to the cemetery.
Û li fathê li derê - derê goristanê jî milet disekine, diayê xwe dike, rehma dişîne ji goriyan ra, And at the Fatiha, at the door - the door of the cemetery, the people also stop, say their prayers, send mercy to the deceased,
û şehîdan ra û ji hemû şehîdan ra dişînin, û xêr xaz... xêrê dixwazin, diayê xwe dikin. and to the martyrs, and to all the martyrs they send it, and seek good... they wish for good, they say their prayers.
Û derbas dibin nava mal - derbas dibin mal. Û xwarina xwe, herî malekê xwarinek çêkiriye, And they pass into the houses - they go to the houses. And their food, every house has made a meal,
û ser hev digerin, cejna xwe pîroz dikin. and they visit each other, they celebrate their holiday.
Temam, kerem ke. Okay, go ahead.
Kerem ke. A nûka, diayê, em tê derbasî ziyareta Şêx Elî bin. Go ahead. And now, prayers, we will enter the shrine of Sheikh Ali.
Ewilen ew ê pê tewaf bin. First, they will circumambulate it.
Ya destûr ya Xwedê. Ya rebbî dexîlek. Oh permission, oh God. Oh Lord, your protection.
Te her û hewe. Îlahî ya rebbî bê xarin û bê xew e. You are always and forever. Divine oh Lord, without food and without sleep.
Bê şirîkî bê heval e ya rebbî. Erhem el-rahimîn e. Without partner and without companion, oh Lord. The most merciful of the merciful.
Ya rebbî Xwedanê rizqan û ruhayî ya rebbî. Oh Lord, the Provider of livelihoods and souls, oh Lord.
Ya rebbî em di xaz in minetkar in ji rebbil 'alemîn ya rebbî dexîlek. Oh Lord, we ask and are grateful to the Lord of the worlds, oh Lord, your protection.
Te ji vê alemê werê rehmê. Li hemû mileta, îlahî ya rebbî. May you bring mercy to this world. To all nations, divine oh Lord.
Te bi vê hemî miletê kurd, miletê êzîdî, hemî mileta werê rehmê, May you bring mercy to all this Kurdish nation, the Yazidi nation, all nations,
bi rehm û keremiya xwe ya bi rehmîn î ya rebbî. with your mercy and generosity, oh you who are merciful, oh Lord.
Amîn ya rebbî amîn, heq el hemdulîlah rebbil 'alemîn. Amen oh Lord amen, the truth is praise be to God, Lord of the worlds.
Ya rebbî dexîlek te duayê qebûl ke ya rebbî. Oh Lord, your protection, may you accept the prayer, oh Lord.
Îro roja serê çile ya îda êzîdî ye. Fateha da ber ziyareta Şêx Elî, diayê xwe dikin, Today is the day of the beginning of the forty days of the Yazidi holiday. They recite the Fatiha in front of the shrine of Sheikh Ali, say their prayers,
xêrxwaz, xêra ji rebbil 'alemîn dixwazin. seeking good, they seek good from the Lord of the worlds.
A wê derbas bin nûka derbasî ziyareta bin. Now they will enter, they will enter the shrine.
Ya destûr ya Xwedê, xudanê dinyayê. Oh permission, oh God, Lord of the world.
Ya destûr ya Xwedê. Amîn ya rebbî dexîlek. Oh permission, oh God. Amen, oh Lord, your protection.
Hecî bi mirad e dixiwaze jê re bibêje ya rebî. Whoever has a wish, wants to say it to Him, oh Lord.
Xatirê melaîketan ya rebî. Xatirê ewliya û eshaba û şehîda û pêxemberan ya rebî. For the sake of the angels, oh Lord. For the sake of the saints and companions and martyrs and prophets, oh Lord.
Ji me duayan qebûl, ya rebbî ji vî ûmetê miletê kurd tevayî hemî û miletê êzdaiyê ya rebbî. Accept the prayers from us, oh Lord, from this ummah, the entire Kurdish nation, and the Yazidi nation, oh Lord.
Hemî mileta werê rehmê. May mercy come to all nations.
Em xêrê dixwazin ji xwa... xêr û xwa... hemû miletan re ya rebbî. We seek good from... good and... for all nations, oh Lord.
Ya rebbî tu diayan qebûl ke ya rebbî. Ya destûr. Oh Lord, may you accept the prayers, oh Lord. Oh permission.
Ya rebbî dexîlek. Ya bismillah. Amîn amîn, heq el-hemdulîlah rebbil'alemîn. Oh Lord, your protection. Oh Bismillah. Amen amen, the truth is praise be to God, Lord of the worlds.
Ya rebbî ji vê ummetê ra, Şemsedîn û Fexredîn û Sicadîn û Nasredîn, Oh Lord, for this ummah, Shamsaddin and Fakhraddin and Sijaddin and Nasraddin,
Şêşims xwedatî dînê Xwedê Şêxadiyê. Xêra di vê sersalê ye me dînaya. Sheshims the lord, the religion of God, Sheikh Adi. The goodness of this new year to our religion.
Ya rebbî dexîlek. Ji me miletê ya rebbî, ji me diyan û qebûl e ya rebbî. Oh Lord, your protection. From us, the nation, oh Lord, from us the prayers are accepted, oh Lord.
Ya rebbî em minetkar in, tu rebbê me yî em ebdê te ne ya rebbî. Oh Lord, we are grateful, you are our Lord, we are your servants, oh Lord.
Ya rebbî dexîlek, tu duayan ji me qebûl ke ya rebbî. Oh Lord, your protection, may you accept the prayers from us, oh Lord.
Em xêrxwaz in ji hemû mileta re ya rebbî. We are seekers of good for all nations, oh Lord.
Amîn ya rebbî amîn. Amen, oh Lord, amen.
Ya destûr ya Xwedê... Oh permission, oh God...
[Music playing] [Music playing]
Di pêsîr û keziyên Lêlûn da, çanda kurdên êzîdî ji nû ve karîger dibe. In the embrace and braids of Mount Lelun, the culture of the Yazidi Kurds becomes active once again.
Welatiyên gund bi germahiyeke wekî xwe, çand û gertef û gardîşên bav û kalên xwe dişopînin. The citizens of the village, with a warmth of their own, follow the culture, customs, and traditions of their ancestors.
Her çiqas ferman û komkujî dermafê wan de derketibin jî, Even though massacres and decrees have been issued against them,
hewl didin ku nameya aşitiyê ji cîhanê teva re rabigihînin. they try to deliver the message of peace to the entire world.
Va ye niştecihên gund yek ji wan adetan dişopînin û hezkirina xwe li der û dorên xwe belav dikin. Here the residents of the village follow one of those customs and spread their love to their surroundings.
Serdana goristanê û şandina lavlavan, nîşaneya çanda resen a kurdiyatiyê ye. Visiting the cemetery and sending prayers is a sign of the authentic Kurdish culture.
[Music playing] [Music playing]
Temaşevanên me yên hêja, wek ku we dît gund hemî bi hev re civiyan, Our esteemed viewers, as you saw, the whole village gathered together,
û bi hev re meşiyan, naha em gihiştine ber deriyê goristanê. and walked together, now we have reached the gate of the cemetery.
Naha şêxê me jî li vir e, Şêx Hesen. Naha dê çi bêje? Now our sheikh is also here, Sheikh Hasan. What will he say now?
Em ê diayekê bibêjin li boy xatirê van mezela. We will say a prayer for the sake of these graves.
Her miriyekî di vî mezelî da raketî, em duayekê jê ra dibêjin. Û em xêrekê jê ra ji Xwedê daxwaz dikin. Every deceased resting in this cemetery, we say a prayer for them. And we request a blessing for them from God.
Piştî em vê duayê bibêjin, em ê derbasî hundir bin. Her kesek herre ser miriyê xwe, After we say this prayer, we will go inside. Everyone will go to their deceased,
diaya xwe bike û biftile, xêrekê ji boy xatirê vê rojê, ji wî mirî re bike. say their prayer and turn, and do a good deed for the sake of this day, for that deceased.
Ji bo cejnê? For the holiday?
Erê welle, bo cejnê ye. Yes indeed, it is for the holiday.
De ka, dê çi bêjî, kerem ke. Well then, what will you say, go ahead.
Ya rebbî dar e te dar a kevnar e, dar e te dar a çar kenar e, Oh Lord, your tree is an ancient tree, your tree is a tree of four sides,
sed xaziyê mi li wî rehîmî, pelkeke ji wê darê li xwe bike sitar e. Amîn ya rebbil 'alemîn. a hundred wishes of mine to that merciful one, to make a leaf from that tree a cover for himself. Amen, oh Lord of the worlds.
Ya rebbî tu her heyi û her hebî. Ya rebbî tu xaliqê gîyanî, ji ezel de yî. Oh Lord, you always are and always will be. Oh Lord, you are the creator of souls, from eternity.
Ya rebbî tu vî mezelî û vê cema'etê, û vî şe'bî gişî, Oh Lord, may you bless this cemetery and this congregation, and all these people,
bi rehmînî bi rehma xwe. Amîn ya rebbil 'alemîn. with your mercy. Amen, oh Lord of the worlds.
Û ya rebbî tu rehma xwe li şehîdê me yê Lalişê jî bikî. And oh Lord, may you also bestow your mercy upon our martyrs of Lalish.
Ya rebbî tu qepiyekî xêrê li wan jî vekî. Tu wan jî têkî bin rehma xwe. Amîn. Oh Lord, may you also open a door of goodness for them. May you also put them under your mercy. Amen.
Bi destûrî Xwedê, xas û siyarê malê Xwedê... By the permission of God, the chosen ones and the riders of God's house...
...xatirê qenc û qenckaran... ...for the sake of the good and the doers of good...
Gelek gelek spas. Şêx Hesen bi we re be, xatirê xwe ji we dixwazin, em hatin qedefa Şêx Hesen. Ka kerem kin, kerem kin. Thank you very much. May Sheikh Hasan be with you. We say goodbye to you, we came to the bowl of Sheikh Hasan. Please, go ahead.
Her tim ji ferman û talanan reviyane û parastine. They have always fled from massacres and plundering and defended themselves.
Her tim dizîna dîroka resen û çalkirina rastiyan. There is always the stealing of authentic history and burying of truths.
Ne tenê di dîrokê de kurdên Êzîdî tûşî qirkirin û tunekirinê bûne. Not only in history have the Yazidi Kurds faced genocide and annihilation.
Di van sedsalên dawiyê de tevgerên radîkal ên netewe, Daîş û her wekî din êrîşî van deveran kirin û hewl dan komkujiyan di dermafê Kurdên Êzîdî de li dar bixin. In these last centuries, radical nationalist movements, ISIS and others, attacked these areas and tried to carry out massacres against the Yazidi Kurds.
Lê yekîneyên qirkirinê gel, ev qas vegerandin dîn, tenê welatî, ji ber vê yekê... But the units of genocide of the people, caused so much forced religious conversions, only the citizens, therefore...
neçar man ku berê xwe bidin Ewropayê. were forced to head to Europe.
Lê çerx ters li wan vegeriya. But the wheel turned against them.
Vaye li dor mezelan, xizm û heval, bîranînên wan... Here around the graves, relatives and friends, their memories...
bi dilsoziyeke parve dikin, û stêran ji bo wan jî dibarînin. they share with loyalty, and they also shed tears for them.
Temaşevanên hêja, îro em hatine vir, miletê vir, civat jî, hatine ser goristanê jî. Dear viewers, today we have come here, the people here, the community too, have come to the cemetery as well.
Naha em ê ji wan bipirsin bê ew çi dibêjin. Now we will ask them what they are saying.
Em cejna Êzîdî, em tên nav tirba, cihê goristanê. On the Yazidi holiday, we come into the tomb, the place of the cemetery.
Û em destpêkê bi rengê wek fatihayekê em dixwînin, li ser miriyê xwe. And at first, we recite something like an opening prayer, over our dead.
Emê naha ji we re bêjin. We will recite it to you now.
Bi navê Yezdanê dilovan ê bexşevan. In the name of God, the compassionate, the forgiving.
Amîn Amîn Xwedêyo alîkariya dîn, bi hîmeta Şemsedîn, Fexredîn, Nasirdîn, Babadîn, Şêx Şems quweta dîn. Amen, Amen, O God, help the religion, by the effort of Shamsuddin, Fakhruddin, Nasiruddin, Babadin, Sheikh Shams the power of religion.
Siltan Şêxadî tac e, ji ewilî heta dawîn, heq tu yî ya Rebil Alemîn. Sultan Sheikh Adi is the crown, from the beginning to the end, you are the truth, O Lord of the Worlds.
Xêran bide, şeran wergerîne. Bestow goodness, turn away evils.
Mehderkê dixwazim bi rehma Şêxadî, riza Melekşêxhesen, kerema Şêxşems. I ask for a refuge with the mercy of Sheikh Adi, the consent of Melek Sheikh Hasan, the grace of Sheikh Shams.
Şehda dînê me her ewa her ewa her ewa. The testimony of our religion is always this, always this, always this.
Wî ne xwarin, ne vexwarin, ne xew e. He has no eating, no drinking, no sleep.
Şehda baweriya min bi navê Xwedê û Tawisî Melek dihewe. The testimony of my belief is contained in the name of God and Tawus Melek.
Şengal, helbesta azadiyê, di guhê her kurdekî Êzîdî de... Shengal, the poem of freedom, in the ear of every Yazidi Kurd...
malikên berxwedanê diçikîne. plants the stanzas of resistance.
Çaranûsiyek e, bedena me yek e. It is a destiny, our body is one.
Mîras, basofan, xisleta kurdîtiyê û nijada resen ji bo Şengalê vedibêje. Heritage, Basofan, the trait of Kurdishness and the authentic race speak for Shengal.
Şûnwarên pêşiyên dê û baban... The relics of the ancestors of mothers and fathers...
hêviyan pey bi tavê re bilind dike. elevate the hopes along with the sun.
da ku stûnên stûxwarî û dîroka çalkirî... so that the bowed pillars and the buried history...
careke din bi destê nifşên pêşerojê... bên avakirin. can be rebuilt once again by the hands of future generations.
Temaşevanên hêja me gundê şên û xweş, gundê Basofanê, me xatirê xwe ji gund xwest. Dear viewers, we have bid farewell to the beautiful and lively village, the village of Basofan.
Me xatirê xwe ji wan jî xwest, me dîroka vî gundî naskir. We bid farewell to them as well, we got to know the history of this village.
Me urf û adetên me Êzîdiyan naskir. We got to know the customs and traditions of us Yazidis.
Heta hefteyeke din, em ê dîsa bi hev re bin. Until another week, we will be together again.
Li benda me bin. Wait for us.